आपल्या घरचे बियाणे वापरण्यापूर्वी त्याची उगवणक्षमता तपासून घेणे आवश्‍यक आहे. उगवणक्षमता तपासण्याच्या पद्धती आणि उगवलेल्या रोपांच्या योग्य वर्गीकरणाची माहिती घेऊ. बियाण्याची उगवणक्षमता कशी तपासावी? - बियाण्याची एखाद्या लॉटची उगवणक्षमता तपासण्यासाठी त्याच्या प्रतिकात्मक नमुन्यातील कमीत कमी 400 बी तपासावे लागते. - ज्या बियाण्याची उगवणक्षमता तपासावयाची आहे, त्यास कुठल्याही प्रकारची प्रक्रिया केलेली नसावी आणि ते शुद्ध बियाण्यातूनच घेतलेले असावे.

केळी उद्योग राष्ट्रीय केळी कॉंग्रेसमधील तज्ज्ञांचे मत ऑस्ट्रेलियातील सिडनी येथे 29 मे ते एक जून या कालावधीमध्ये केळी उद्योग राष्ट्रीय कॉंग्रेसची परिषद होत आहे. या परिषदेमध्ये ऑस्ट्रेलियातील केळी उद्योगांच्या समस्या आणि भविष्यातील बदलांचा अभ्यास करण्यात येणार आहे. या परिषदेमध्ये मुख्य वक्ते आणि सिडनी विद्यापीठातील रोबोटिक्‍स ऍण्ड आर्टिफिशियल सिस्टिम्स विभागातील प्राध्यापक सलाह सुक्करिह हे मार्गदर्शन करणार आहेत.

विश्‍वास दाभाडे, कालवडे, जि. सातारा लसूण लागवडीसाठी मध्यम प्रतीची चांगल्या निचऱ्याची जमीन निवडावी. लागवडीपूर्वी जमिनीची चांगली मशागत करून हेक्‍टरी 20 टन शेणखत मिसळावे. लागवडीसाठी गोदावरी, श्‍वेता, यमुना सफेद, ऍग्रिफाऊंड व्हाइट, फुले बसवंत या जातींची निवड करावी. लागवड ऑक्‍टोबर - नोव्हेंबर महिन्यात केली जाते. लागवड 15 x 10 सें.मी अंतराने करावी. लागवडीसाठी सहा क्विंटल बियाणे प्रति हेक्‍टरी लागते.

संजय माळी, रांजणी, जि .धुळे जयंत सुतार, पाल, जि. जळगाव चिंचेची लागवड मुरमाड, हलक्‍या, डोंगर उताराच्या जमिनीवर, तसेच मध्यम - खोल जमिनीत करावी. लागवडीसाठी 10 x 10 मीटर अंतरावर 1 मी. x 1 मी. x 1 मी. आकाराचे खड्डे खणून त्यामध्ये तळाला पालापाचोळा, एक पाटी चांगले कुजलेले शेणखत, एक किलो सिंगल सुपर फॉस्फेट व चांगल्या मातीच्या मिश्रणाने खड्डा भरून घ्यावा. लागवडीसाठी प्रतिष्ठान, अकोला स्मृती, अजंठा गोडचिंच या जाती निवडाव्यात.

शेतकरी  - साहेबराव चिंधू वाघ पत्ता  - मु.पो. कापडणे, ता.जि. धुळे सध्याचे पीक  - पेरू, शेवगा, मेथी संपर्क  - 9767571826 सध्याची पाण्याची स्थिती  - शेतीचे आठ एकर क्षेत्र आहे. एक विहीर, एक बोअर आहे. सध्या विहीर कोरडी पडली असून, बोअरला बऱ्यापैकी पाणी आहे. रोज दोन तास मोटर चालते. बोअरचे पाणी विहिरीत सोडून ते पिकांना दिले जाते. दोन एकरात पेरू, एक एकर शेवगा, चाऱ्यासाठी मका एक एकर लावला आहे.

बाळासाहेब देशमुख, कळवण, जि. नाशिक जांभूळ लागवडीसाठी 10 x 10 मीटर अंतरावर 90 सें.मी. x 90 सें.मी. x 90 सें.मी. आकाराचे खड्डे खणावेत. हे खड्डे माती व दोन घमेली चांगले कुजलेले शेणखत, शिफारशीत कीडनाशक भुकटी, 1.5 किलो सिंगल सुपर फॉस्फेटच्या मिश्रणाने एप्रिल - मे महिन्यांत भरून घ्यावेत. चांगला पाऊस झाल्यावर कोकण बहाडोली या जातीच्या कलमांची लागवड करावी. कलमाची लागवड केल्यावर त्याला काठीचा आधार द्यावा. आळ्यात आच्छादन करावे.

मोहन कदम, नांदगाव, जि. नाशिक रताळी लागवडीसाठी साधारण उतार असलेली व उत्तम निचऱ्याची जमीन या पिकाच्या लागवडीसाठी निवडावी. टेकडीच्या उतारावरील वरकस जमिनीत हे पीक घेता येईल. लागवडीकरिता जमिनीची चांगली मशागत करावी. साधारणपणे 60 सें.मी. अंतरावर वरंबे जमिनीच्या उतारास काटकोनात करावेत. लागवड करण्यासाठी कोकण अश्‍विनी, वर्षा किंवा श्रीवर्धनी या जातींचा वापर करावा. पावसाळी पिकाची लागवड जून महिन्याच्या दुसऱ्या पंधरवड्यात पूर्ण करावी.

ए. के. गायकवाड, सायगाव, जि. जळगाव साग लागवडीसाठी थोडीफार चढ-उताराची, पाण्याचा योग्य निचरा होणारी जमीन लागते. खडकाळ किंवा मुरमाड जमिनीत साग चांगल्या प्रकारे वाढतो. काळी चिकट माती असेल, तर सागाची वाढ समाधानकारक होत नाही. तसेच उथळ, निचरा न होणारी, फार दलदलीची जमीन साग लागवडीस अयोग्य आहे. सागाचे बियाणे पेरून, रोपांची लागवड करून किंवा खोडमूळ (स्टंप) लावून लागवड करता येते.

पी. एम. सूर्यवंशी, मुंजाजी लोखंडे, कन्हेरगाव, जि. हिंगोली शेवगा लागवडीसाठी डोंगर उताराच्या, हलक्‍या माळरानाची भरड जमीन चांगली असते. लागवडीसाठी कोकण रुचिरा, पी.के.एम.-1, पी.के.एम.-2 या जातींची निवड करावी. कोकण रुचिरा या जातीच्या शेंगा गर्द हिरव्या, मध्यम लांब आणि शिजण्यास चांगल्या असतात. पी.के.एम.-1, पी.के.एम.-2 या जाती सहा ते आठ महिन्यांत फुलोऱ्यावर येतात. दोन झाडांतील व दोन ओळींतील अंतर चार ते पाच मीटर ठेवावे. लागवड करताना 60 सें.मी x 60 सें.

प्रशांत रेडकर, कोलाड, जि. रायगड वनशेतीसाठी मुख्यतः कोरडवाहू अथवा पडीक जमिनीची निवड करावी. यामध्ये, माळरान व टेकड्या, शेतरस्त्याचा काढ, मध्यम व उथळ खोलीची जमीन, नाल्याच्या किनाऱ्यावर वनवृक्षांची लागवड केली जाते. या लागवडीमुळे जमिनीची धूप थांबविण्यास मदत होते. कृषी वनशेतीमुळे एकाच जमिनीच्या तुकड्यापासून पीक उत्पादनाबरोबर वृक्षांपासून चारा, लाकूड असा दुहेरी फायदा मिळतो. वनशेती करताना इमारती लाकडासाठी साग, शिवण, सिसम व निलगिरीची लागवड करावी.

सचिन माळी, अलिबाग, जि. रायगड दापोली येथील डॉ. बाळासाहेब सावंत कोकण कृषी विद्यापीठाची सीडलेस लिंबाची "कोकण लेमन' ही जात अतिशय चांगली आहे. उष्ण व दमट हवामानात या जातीची वाढ चांगली होते. या जातीला बहर प्रक्रियेची आवश्‍यकता लागत नाही. वर्षभर एकेरी, तसेच घोसात फळे लागतात. जातीची वैशिष्ट्ये ः- या जातीची साल जाड आहे. - बीविरहित फळाच्या रसाच्या चांगला वास व स्वाद असतो.- छाटणीला अतिशय चांगला प्रतिसाद मिळत असल्याने वर्षभर फळे मिळतात.

शेतकरी  - राम शिवाजी कोरे पत्ता  - मु.पो. चिवरी, ता. तुळजापूर, जि. उस्मानाबाद सध्याची पिके  - ऊस, मका, लसूण घास संपर्क  - 8888072400 सध्याची पाण्याची स्थिती  - एकूण नऊ एकर शेती आहे. पैकी एक एकरामध्ये खोडवा ऊस आहे. 20 गुंठे मका, 20 गुंठे लसूण घास आहे. बाकी सात एकर पाण्याअभावी पडीक आहे. शेतामध्ये एक विहीर व एक बोअर आहे. तीन महिन्यांपूर्वी विहिरीचे पाणी कमी होऊन विहीर कोरडी पडली. बोअरला चांगले पाणी आहे.

शेतकरी  - मन्सूर बशीर शेख पत्ता  - मु.पो. जळका बु., ता. नेवासा, जि. अहमदनगर सध्याचे पीक  - ऊस, लसूण घास संपर्क  - 9922645203 सध्याची पाण्याची स्थिती  - दोघा भावांची मिळून एकूण सात एकर 15 गुंठे बागायती शेती आहे. शेतात तीन विहिरी व एक बोअर आहे. बोअर असलेल्या शेतातून 800 फूट पाइपलाइन करून विहिरीत पाणी सोडून ते पंपाद्वारे उपसले जाते. त्यावर सध्या दोन ते तीन तास मोटार चालते. शेतात ऊस, लसूण घास, नेपियर गवत अशी पिके आहेत.

सुरेंद्र देशमुख, देऊळगाव राजा, जि. बुलडाणा नागकेशर हा अत्यंत देखणा, मध्यम उंचीचा सदाहरित वृक्ष आहे. या वृक्षाचे खोड एक ते दोन मीटरपर्यंत सरळ वाढते. खोडाची साल गुळगुळीत, राखाडी रंगाची असते. नवीन येणारी पालवी आणि फांद्या पांढऱ्या, मखमली केस असलेल्या असतात. पाने साधी, भाल्यासारखी, तीक्ष्ण टोक असलेली असतात. फुले छान सुगंधाची एक ते तीन इंच आकाराची असतात. फुले फांद्यांच्या शेंड्याला येतात. फुलांमध्ये चार पांढऱ्या रंगाच्या मोठ्या पाकळ्या असतात.

शेतकरी  - गजानन नागोराव घुंबरे पत्ता  - मु.पो. वाघाळा, ता. पाथरी, जि. परभणी सध्याची पिके  - ऊस, चिकू, शेवगा संपर्क  - 9595242120 सध्या पाण्याची स्थिती  - एकूण सोळा एकर शेती आहे. पैकी बारा एकर क्षेत्र बागायती असून त्याला ठिबक केले आहे. अकरा एकर ऊस, एक एकर चिकू व त्यात शेवग्याचे आंतरपीक घेतले आहे. याशिवाय सूक्ष्म तुषार सिंचनाचाही वापर करतो. शेतात एक विहीर असून ती कोरडी पडली आहे.

अब्दुल शकूर अब्दुल हबीब, लिंबगाव, जि. नांदेड तिळाचे पीक चांगला निचरा होणाऱ्या सर्व प्रकारच्या जमिनीत घेता येते. तिळाचे बियाणे बारीक असल्यामुळे जमीन चांगली, भुसभुशीत तयार करावी. लागवडीपूर्वी जमिनीची चांगली मशागत करून शेणखत मिसळून द्यावे. हे पीक खरीप, अर्धरब्बी आणि उन्हाळी हंगामामध्ये घेता येते. खरीप हंगामामध्ये जूनचा शेवटचा आठवडा ते जुलैच्या पहिल्या आठवड्यापर्यंत तीळ लागवड करावी. हेक्‍टरी दीड ते दोन किलो बियाणे लागते.

शेतकरी : तानाजीराव बाजीराव धायगुडे पत्ता : मु.पो. अहिरे, ता. खंडाळा, जि. सातारा सध्याचे पीक : ऊस संपर्क  - 9561630569 सध्याची पीक स्थिती : माझी एकूण 13 एकर शेती आहे. चार एकर खोडवा आणि तीन एकर लागण केली आहे. बाकी क्षेत्रात ताग गाडलेला आहे. यंदा राज्यात आणि आमच्या तालुक्‍यात दुष्काळ असला तरी आमच्या गावात अजून तरी पाणी आहे.

शेतकरी : नारायणराव विठ्ठलराव गोपछडे मु.पो. कोल्हेबोरगाव, ता. बिलोली, जि. नांदेड सध्याचे पीक : केळी, भुईमूग, कांदा संपर्क  - 9421769312 सध्याची पाण्याची स्थिती : आमच्या दोघा भावांची मिळून 14 एकर बागायती शेती आहे. दोन कूपनलिका आहेत. शेतीच्या वरच्या बाजूस चार कि.मी. अंतरावर मध्यम आकाराचा तलाव आहे. तलावात साठलेल्या पाण्यामुळे कूपनलिकेला पाणी आहे. आमच्या परिसरात पंधरा- वीस कूपनलिका आहेत.

शेतकरी : बाळासाहेब शंकर मराळे, पत्ता : मु.पो. शहा, ता. सिन्नर, जि. नाशिक सध्याचे पीक : शेवगा, लसूणघास संपर्क  - 9822315641 सध्याची पाण्याची स्थिती : माझी एकूण सहा एकर जमीन आहे. त्यामध्ये मागील दहा वर्षांपासून तीन एकरांवर रोहित -1 जातीच्या शेवग्याचे उत्पादन घेत आहे. तीन एकर क्षेत्र पाण्याअभावी पडीक आहे. शेतामध्ये एक विहीर आणि दोन कूपनलिका आहेत. दोन्ही कूपनलिकांचे मिळून दररोज दहा हजार लिटर पाणी मिळते.

सुभाष थोरात मु.पो. आंबेगाव, ता. गंगापूर, जि. औरंगाबाद संपर्क - 9850958015 सध्या पाण्याची स्थिती  - माझी एकूण 13 एकर शेती आहे. शेतात पाच एकरांवर मोसंबी बाग आहे. शेतात एक विहीर, दोन कूपनलिका आहेत. सध्या विहिरीला थोडे पाणी आहे. एक कूपनलिका बंद असून, दुसऱ्या कूपनलिकेला पाऊण इंच पाणी आहे. ही कूपनलिका रोज अर्धा ते पाऊण तास चालते. फळबागांना प्लॅस्टिक आच्छादन केले आहे. फळबागांना ठिबकद्वारे पाणी दिले जाते, त्यासाठी 30 हजार रुपये खर्च आला आहे.

शेतकरी  - बबनराव उत्तमराव देशमुख पत्ता  - मु. इरळद, ता. मानवत, जि. परभणी सध्याचे पीक  - ऊस, लिंबू, केसर आंबा, चारा पिके मोबाईल  - 9422178814 सध्या पाण्याची स्थिती  - आमच्या कुटुंबाचे 45 एकर क्षेत्र आहे. सर्व क्षेत्रावर पिकांच्या गरजेनुसार ठिबक आणि तुषार सिंचन केले आहे. दुधना नदीवर उपसा जल सिंचन सहकारी योजनेतून पाण्याचे व्यवस्थापन केले. दोन विहिरी आहेत. सध्या विहिरीचे पाणी कमी झाले आहे.

शेतकरी : बाबासाहेब विठ्ठल बेरड पत्ता : मु.पो. भेर्डापूर, ता. श्रीरामपूर, जि. नगर सध्याचे पीक ः ऊस आणि चारापीक संपर्क : 9890232231 ------------------ सध्या पाण्याची स्थिती : माझी एकूण दहा एकर बागायती शेती आहे. परंतु पाणीटंचाईमुळे सध्या फक्त दीड एकर ऊस आणि अर्धा एकरावर चारापीक आहे. शेतात दोन विहिरी आणि एक कूपनलिका आहे. एका विहिरीचे पाणी आटले आहे. एक विहीर आणि कूपनलिका मिळून रोज अडीच तास मोटर चालते.

शेतकरी ः सौ. नीलिमा सुनील पवार पत्ता ः मु.पो. मानूर, ता. कळवण, जि. नाशिक सध्याची पिके ः डाळिंब, पेरू, डाळिंब बागेत कोबी, मिरचीचे आंतरपीक. संपर्क ः 9423255100 ------------------- सध्याची पाण्याची स्थिती ः आमची एकूण सात एकर शेती आहे. त्यामध्ये दीड एकर क्षेत्रावर पेरूची जुनी बाग आहे. गेल्या वर्षी सहा एकर क्षेत्रावर गणेश डाळिंबाची लागवड केली आहे. दै.

शेतकरी  - अमरजित भारत जगताप पत्ता  - मु.पो. वाखरी, ता. पंढरपूर, जि. सोलापूर सध्याचे पीक  - डाळिंब संपर्क  - 9637130053 सध्याची पाण्याची स्थिती  - एकूण 15 एकर शेती आहे. सध्या शेतात पाच एकरांत डाळिंब फळबाग आहे. सात एकरांवर ऊस होता, तो जनावरांच्या छावणीला पाठविला आहे. सत्तावीस गुंठ्यांत 72 लाख लिटर क्षमतेचे शेततळे केले असून, त्यातील पाण्याचा वापर गेल्या दीड महिन्यापासून करत आहे.

शेतकरी  - उमेश नामदेव जाधव पत्ता  - मु.पो. तुरोरी, ता. उमरगा, जि. उस्मानाबाद सध्याची पिके  - शेवगा, डाळिंब, वांगी, काकडी संपर्क  - 7588772222 सध्याची पाण्याची स्थिती  - एकूण बारा एकर शेती ठिबकवर आहे. दीड एकरात शेवग्याची नऊशे झाडे आणि दीड एकरात डाळिंबाची साडेचारशे झाडे आहेत. एक एकर वांगी असून त्यात काकडीचे आंतरपीक घेतले आहे. चार गुंठे शेवंती व पाच गुंठ्यांत नेपिअर गवत लावले आहे. विहीर असून ती 58 फूट खोल आहे.

शेतकरी  - आत्माराम रामदास शेवाळे पत्ता  - मु.पो. वाघोली, ता. शेवगाव, जि. अहमदनगर सध्याचे पीक : वांगी, कारले, भेंडी संपर्क  - 8275200720 सध्याची पाण्याची स्थिती  - एकूण आठ एकर शेती आहे. पाण्याच्या सोयीसाठी शेतात दोन विहिरी आणि दोन बोअर आहेत. पैकी एक विहीर पूर्ण कोरडी पडली असून दुसऱ्या विहिरीला जेमतेमच पाणी आहे. एका बोअरचे पाणी विहिरीत टाकून ठिबक व तुषार सिंचनाने वांगी, कारली आणि भेंडी पिके जगविण्याची कसरत सुरू आहे.

1) फणसापासून चांगला आर्थिक नफा मिळविण्यासाठी काय करावे? - नम्रता केरकर, माडखोल, जि. सिंधुदुर्ग डॉ. बाळासाहेब सावंत कोकण कृषी विद्यापीठाने फणसाची "कोकण प्रॉलिफिक' ही जात विकसित केली आहे. या जातीची फणसाची फळे मध्यम आकाराची असून, पावसाळ्यातही गर चांगला राहतो. पूर्ण वाढलेल्या एका झाडापासून 450 कि. प्रति झाड उत्पादन मिळते. फणसाच्या अपक्व फळांची भाजी अतिशय उत्कृष्ट होते. अपक्व फळांची भाजी करताना कापा आणि बरका अशा दोन्ही प्रकारची फळे वापरता येतात.

शेतकरी  - लक्ष्मीबाई पारवेकर पत्ता  - मु.पो. सवणा, ता. महागाव, जि. यवतमाळ सध्याचे पीक  - केळी, ऊस, गुलाब संपर्क  - 9637550479 सध्या पाण्याची स्थिती  - एकूण दहा एकर शेती आहे. पैकी अडीच एकरात "फुले 265' जातीचा खोडवा ऊस आहे. साडेतीन एकरात केळी आणि पंधरा गुंठ्यांत गुलाबाची शेती आहे. यंदा पाऊस चांगला झाल्याने पाण्याची परिस्थिती चांगली आहे. विहिरीला पुरेसे पाणी आहे. बोअर केले असून त्यालाही चांगले पाणी लागले आहे.

शेतकरी  - सौ. अश्‍विनी मच्छिंद्र शेरमाळे पत्ता  - मु.पो. समनापूर, ता. संगमनेर, जि. नगर सध्याची पिके  - ऊस, चाऱ्यासाठी घास संपर्क  - 9226472892 सध्या पाण्याची स्थिती  - दोन एकर शेती आहे. पंचवीस गुंठ्यांत ऊस आणि दहा गुंठ्यांत चाऱ्यासाठी घास लावला आहे. पाण्याअभावी बाकी क्षेत्र पडीक ठेवले आहे. पाण्यासाठी एक विहीर असून त्यातील पाणी अत्यंत क्षारयुक्त आहे. परंतु हे पाणी वापरण्याशिवाय पर्याय नाही. सध्या पाणीपातळी खालावली आहे.

शेतकरी  - राहुल केदाजी सोनवणे पत्ता  - मु.पो.ता. सटाणा, जि.नाशिक सध्याची पिके -डाळिंब, शेवगा, चारापिके संपर्क  - 9860203099 सध्याची पाण्याची स्थिती  - दोघा भावांची मिळून तेरा एकर बागायती शेती आहे. तीन विहिरी असून चौदा हजार फुटांवरून नदीकाठावरील एका विहिरीतून पाइपलाइनने पाणी आणले आहे. परंतु नदी आटल्याने विहिरीतील पाणी कमी झाले असून एक ते दीड तासच पाणीपुरवठा होत आहे. पाण्यासाठी तीन बोअर घेतले, परंतु ते फेल गेले.