गावची लोकसंख्या दहा हजारांपर्यंत आहे. अजूनही गावचा मुख्य धंदा शेती हाच आहे. गाव थोडं आडवळणाला आहे. गावात शाळा आहे, शेतीशाळा आहे. आजूबाजूच्या कोणत्याही गावात अशी शेतीशाळा नाही. शाळेची साठ एकर शेती आहे. गावचे एक सधन शेतकरी, त्यांना मूलबाळ नव्हतं. ते त्याकाळच्या लोकल बोर्डावर निवडून गेले होते. त्यांनी गावाच्या विकासासाठी प्रयत्न केला. त्यांनीच लोकांना नवं तंत्रज्ञान वापरण्याची सवय लावली. त्यांचा वावर सगळीकडे असायचा.

आज जागतिक जैवविविधता दिन यंदाचे वर्ष "पाणी सहयोग आणि जैवविविधता वर्ष' जैवविविधतेचे महत्त्व सामान्य माणसांपर्यंत पोचविण्यासाठी संयुक्त राष्ट्रसंघाने 22 मे हा दिवस आंतरराष्ट्रीय जैवविविधता दिवस म्हणून जाहीर केला. या माध्यमातून जगभरातील जैवविविधतेची माहिती आणि संवर्धनाबाबत विविध देशांत कार्यक्रम हाती घेण्यात आले आहेत. सन 2005 ते सन 2015 हे दशक पाण्याच्या जनजागृतीचे दशक म्हणून संयुक्त राष्ट्र संघाने अगोदरच घोषित केले आहे.

आणंद कृषी विद्यापीठातील संशोधकांनी मक्‍याची दुप्पट उत्पादन देणारी नवी संकरित जात गुजरात राज्यातील आदिवासी पट्ट्यासाठी विकसित केली आहे. या जातीचे नाव. गुजरात आणंद पिवळी संकरित मका 1 (GAYHM) असे आहे. उत्तर आणि मध्य गुजरात राज्यातील कोरडवाहू भागासाठी खरीप हंगामामध्ये पेरणीसाठी ही जात उपयुक्त ठरू शकत असल्याचे आणंद कृषी विद्यापीठाच्या अधिकृत सूत्रांनी सांगितले. गुजरात राज्यातील उत्तर आणि मध्य भागामध्ये आदिवासी लोकांचे प्रमाण अधिक आहे.

इदाहो येथील शेतकऱ्याची निर्मिती उंदीरवर्गीय प्राण्यांमुळे पिकांचे मोठ्या प्रमाणात नुकसान होते. शेतामध्ये त्यांची बिळे हे दूरपर्यंत पसरलेली असतात. त्यामुळे त्यांचा माग घेण्यामध्येही अनेक अडचणी येतात. मात्र या उंदरांची बिळे नष्ट करण्यासाठी नांगरटीपासून अनेक उपाय राबवले जात असले तरी त्यांचा फारसा प्रभाव पडत नाही. त्यावर एक चांगला पर्याय शोधण्यात आला आहे. इदाहो येथील एड मेयर यांनी उंदराची बिळे नष्ट करण्यासाठी रोडेनेटर या उपकरणाची निर्मिती केली आहे.

एका कीटकभक्षी वनस्पतीच्या जनुकीय संरचनेचा अभ्यास आंतरराष्ट्रीय संशोधकांच्या गटाने केला आहे. उत्रीक्‍युलारिया गिबा या कीटकभक्षी वनस्पतीची जनुकीय संरचना अत्यंत लहान असून, त्यामध्ये नॉन कोडिंग डीएनए हे अत्यंत कमी प्रमाणात (तीन टक्के) असतात. स्वतःची नक्कल करत राहणाऱ्या डीएनएच्या जोड्यांची वनस्पतीच्या जीवनातील आवश्‍यक कामकाजासाठी आवश्‍यकता नसल्याचे दिसून आले आहे. आजवर जनुकीय अभ्यासामध्ये नॉन कोडिंग डीएनएच्या प्रचंड संख्येमुळे प्रचंड वेळ लागत असे.

टोळांचे श्वसन व कात टाकण्याच्या क्रियेमधील संबंधाचा घेतला शोध टोळांच्या वाढीच्या एका अवस्थेतून दुसऱ्या अवस्थेत जाताना कात टाकतात. ही कात टाकण्याची क्रिया ऑक्‍सिजनच्या कमी पुरवठ्यामध्ये वेगाने घडत असल्याचे अमेरिकेतील युनियन कॉलेजच्या जीवशास्त्र विभागातील संशोधक स्कॉट किर्कटन यांनी केलेल्या अभ्यासात दिसून आले आहे. त्यांनी टोळांच्या श्वसनाच्या प्रक्रियेचा आणि कात टाकण्याच्या क्रियेतील सहसंबंध शोधला आहे.

समुद्र आणि शेततळ्यांच्या माध्यमातून वाढवलेल्या सॅलमोनसारख्या माशांचा खाद्यासाठी मोठ्या प्रमाणात वापर केला जातो. या माशांमध्ये असलेली मेदाम्ले ही आरोग्यवर्धक मानली जातात. मात्र, मासे अधिक शिजवल्यानंतर त्यामध्ये मेदाम्लाच्या विषारी ऑक्‍सिडाईज्ड उपपदार्थांचे प्रमाण वाढते. त्याविषयी अमेरिकन कृषी संशोधन संस्थेमध्ये संशोधन झाले आहे. शेततळ्यामध्ये वाढवलेले सॅलमोन मासे योग्य प्रमाणात शिजवल्यानंतर आरोग्यदायी ओमेगा- 3 ही स्थिर राहत असल्याचे आढळून आले आहे.

सूर्यप्रकाशामध्ये माणसांच्या त्वचेमध्ये नायट्रिक आम्ल हे संयुग तयार होत असून, ते रक्तवाहिनीमध्ये सोडले जाते. या संयुगामुळे रक्तदाब कमी होण्यास मदत होत असल्याचे स्कॉटलंड येथील इडनबर्ग विद्यापीठात झालेल्या संशोधनात दिसून आले आहे. त्याचबरोबर हृदयविकार आणि पक्षाघात या आजारांचा धोका कमी होत असल्याचे आढळले आहे. या अभ्यासाचे निष्कर्ष इडनबर्ग येथे नुकत्याच झालेल्या त्वचातज्ज्ञांच्या परिषदेमध्ये सादर करण्यात आले आहेत.

जागतिक कृषी पर्यटन दिवस शेती पर्यटन किंवा ऍग्रो टुरिझम हा जगातील वेगाने वाढणारा उद्योग ठरत आहे. हा उद्योग पर्यावरणपूरक असून शेती आणि शेतीशी संबंधित उद्योगासाठी अधिक फायदेशीर ठरत आहे. वाढत्या शहरीकरणामध्ये लोकांचे जीवन अत्यंत दगदगीचे होत आहे. रोजच्या धावपळीतून शांत, निवांत आणि निसर्गरम्य ठिकाणी जाण्याची ओढ प्रत्येक माणसांच्या मनात असते. ही ओढच कृषी पर्यटनाचा पाया आहे.

टोमॅटोच्या बिगरहंगामी उत्पादनासाठी तंत्र ठरते फायदेशीर परदेशामध्ये भाजीपाला पिकांच्या वाढीसाठी कृत्रिम प्रकाशाचा वापर मोठ्या प्रमाणात वाढत आहे. कृत्रिम प्रकाशासाठी पारंपरिक सोडिअम आणि आधुनिक एलईडी दिव्यांचा वापर केला जातो. त्यातील एलईडी दिव्यांच्या वापरासंदर्भात अमेरिकेतील पुरदेई विद्यापीठामध्ये संशोधन करण्यात आले आहे.

इलेक्‍ट्रॉनिक नाकाने ओळखले पिअर आणि सफरचंद माणसामध्ये केवळ गंधाच्या साह्याने फळे ओळखण्याची क्षमता असते. स्वीडिश आणि स्पॅनिश अभियंत्यांनी एकत्रितरीत्या संशोधन करून 32 संवेदकांची एक प्रणाली विकसित केली आहे. ही प्रणाली फळांच्या वासावरून फळ वेगळे ओळखू शकते. सध्या पिअर आणि सफरचंद या फळांतील वासासाठी कारणीभूत असलेल्या घटकांची ओळख पटविण्यात या इलेक्‍ट्रॉनिक नाकाला यश आले आहे.

इस्राईलमधील टेकनिअन येथील इस्राईल तंत्रज्ञान संस्थेतील अभियंते होस्सम हैक आणि त्यांच्या सहकाऱ्यांनी मानवी श्वसनातील वायूंच्या मूलद्रव्यांचे विश्‍लेषण करून कर्करोगाचे निदान करण्यासाठी कृत्रिम नाक विकसित केले आहे. या कृत्रिम नाकाला "नॅनोस्केल आर्टिफिशियल नोज' किंवा "नॅ- नोज' असे नाव दिले आहे. हे संशोधन "ब्रिटिश जर्नल ऑफ कॅन्सर' या संशोधन पत्रिकेमध्ये 2011 या वर्षी प्रकाशित करण्यात आले आहे.

परभणीच्या कुंडी गावची घटना दोन कालवडी अन्‌ दोन गोऱ्हे वेळ सायंकाळची... गाईच्या प्रसूती कळा वाढल्या, तशा मोघल कुटुंबीयांच्या नजरा वळल्या... गाईने वासरू दिले अन्‌ सगळ्यांचा जीव भांड्यात पडला... वीस मिनिटांत पुन्हा गाय ऊठ-बैस करताच डोळे विस्फारत गेले... दुसरे वासरू जन्मले... सगळ्यांचा आनंद गगनात मावेना... तासाभराने गाईच्या कळा वाढल्या अन्‌ मोघल कुटुंबीयांच्या काळजाचा ठोका चुकला... तिसरे वासरू जन्मले... स्तब्धता सुरू झाली. घरचे लोक धास्तावले...

पश्‍चिम कॅनडामध्ये बार्ली पिकामध्ये जंगली ओट या तणांचा प्रादुर्भाव मोठ्या प्रमाणात होत आहे. या प्रादुर्भावामुळे दरवर्षी काही दशलक्ष डॉलरचे नुकसान होते. या तणांच्या नियंत्रणासाठी तणनाशकांचा वापरही मोठ्या प्रमाणात वाढला असून, तणामध्ये तणनाशकांविषयी प्रतिकारशक्ती विकसित होत आहे. परिणामी उत्पादन खर्चामध्ये वाढ होत आहे.

ऑस्ट्रेलियातील संशोधन सौरऊर्जा ही चिरंतन ऊर्जा आहे. सौरऊर्जेतून विद्युत ऊर्जा मिळवण्यासाठी सौर पॅनेलची कार्यक्षमता आणि सौर पॅनेलची महाग किंमत हे दोन मुख्य अडसर आहेत मात्र उपलब्ध सिलिकॉन सेलमधील त्रुटी हायड्रोजन अणूंच्या साह्याने कमी करण्याचे तंत्र ऑस्ट्रेलियातील न्यू साउथ वेल्स विद्यापीठातील संशोधकांनी विकसित केले आहे. यामुळे कमी खर्चामध्ये अधिक कार्यक्षम सौर पॅनेल विकसित करणे शक्‍य होणार आहे.

अधिक मध शोषण्यासाठी उपयुक्त रचना रक्ताच्या प्रवाहाने सेकंदाच्या आठव्या भागामध्ये जिभेचे आकुंचन प्रसरण होते शक्‍य फुलातील पराग खाणाऱ्या वटवाघळांच्या एका प्रजातीमध्ये जिभेचा आकार बदलण्याची क्षमता असल्याचे ब्राऊन विद्यापीठातील संशोधकांना आढळले आहे. फुलातील मध खातेवेळी या वटवाघळांच्या जिभेमध्ये रक्ताचा प्रवाह वेगाने वाढतो, त्यामुळे पराग खाण्यासाठी योग्य आकार जिभेला प्राप्त होतो.

आर्सेनिकवर काही प्रमाणात नियंत्रण मिळवणारे "यूडी-1023' सूक्ष्मजीव सापडले भात हे जगातील एक प्रमुख अन्नधान्य पीक आहे. जगातील अर्ध्याहून अधिक लोकसंख्येच्या दररोजच्या आहारात भाताचा समावेश असतो. भात हे पीक पर्यावरणातील घातक आर्सेनिक शोषून घेते. हे आर्सेनिक भाताच्या दाण्यांमध्ये साठून राहते. "अमेरिकन नॅशनल इन्स्टिट्यूट ऑफ हेल्थ'ने आर्सेनिक हे विषारी असल्याचे जाहीर केले आहे.

ऊर्जेमध्ये होईल दहा ते पन्नास टक्‍क्‍यांपर्यंत बचत सुधारित भिंगयुक्त एलईडी दिव्यांची रचना इंग्लंडमधील खासगी कंपनीने विकसित केली आहे, त्यामुळे पारंपरिक दिव्यांच्या तुलनेत अधिक व योग्य जागी प्रकाश मिळणे शक्‍य होणार आहे, त्यामुळे विजेच्या खर्चात दहा ते पन्नास टक्के बचत होणार आहे. सध्याच्या प्रकाश योजनेमध्ये असलेल्या त्रुटी कमी होण्यास मदत मिळणार आहे.

- चीनमध्ये आढळली 23 हजार वर्षांपूर्वीची दगडी जात्यासारखी प्रक्रिया साधने - शेतीच्या इतिहासाची मुळे गेली आणखी बारा वर्षे मागे उत्तर चीन येथील पिवळ्या नदीच्या परिसरामध्ये उत्खननात धान्ये व कंदावरील प्रक्रियेसाठीची दगडी साधने आढळली आहेत. या साधनावरील स्टार्चच्या विश्‍लेषणातून जंगली धान्यावरील प्रक्रियेकडून माणूस शेतीकडे वळल्याचा निष्कर्ष स्टॅनफोर्ड येथील चिनी उत्खननशास्त्र विभागातील संशोधकांनी काढला आहे.

कीटकांच्या संयुक्त डोळ्यांच्या नकलेतून विकसित केला कॅमेरा बाजारामध्ये अनेक महागडे कॅमेरे उपलब्ध आहेत मात्र एकाच वेळी वाइड अँगल आणि पूर्ण खोली असलेले छायाचित्र घेता येत नाही. मात्र, लवकरच एकाच वेळी 180 अंशांमधील दृश्‍य सहजतेने टिपू शकेल अशा प्रकारचा कॅमेरा अमेरिकेतील इलिनॉईज विद्यापीठामध्ये विकसित करण्यात येत आहे. अर्थात, या संशोधकांसमोर आदर्श आहे, तो कीटकांच्या संयुक्त प्रकारच्या डोळ्यांचा.

हरियानातील कर्नाल येथील राष्ट्रीय डेअरी संशोधन संस्थेमध्ये "हॅण्ड गायडेड क्‍लोनिंग' प्रणालीद्वारे रेड्यांच्या वीर्यातील पेशींपासून क्‍लोन विकसित केला आहे. या रेडकाचा जन्म 18 मार्च रोजी रात्री 1.25 मिनिटांनी नैसर्गिक प्रसूतीद्वारे झाला. याचे वजन 55 किलो आहे. या रेडकाचे नामकरण "स्वर्ण' असे करण्यात आले. या रेडकाचे आरोग्य चांगले आहे. जगामध्ये म्हैसपालनामध्ये भारताचा पहिला क्रमांक आहे.

10 ते 15 टक्के ऊर्जा बचतही साधते हरितगृहातील वातावरण नियंत्रणासाठी सध्या प्रचलित आडव्या व्हेंट ऐवजी उभ्या प्रकारच्या व्हेंट ऊर्जाबचतीच्या दृष्टीने फायदेशीर ठरत असल्याचे नेदरलॅंड येथील शेतकरी हेन्क डी ग्रुट यांनी सांगितले. अशी यंत्रणा त्यांच्या हरितगृहामध्ये भाजीपाल्याच्या उत्पादनासाठी बसविली आहे. परदेशामध्ये पूर्णपणे बंदिस्त हरितगृहामध्ये विविध प्रकारच्या पिकांची लागवड केली जाते.

इंग्रजी नाव ः Glossy lbis मराठी नावे ः चिमणा कंकर किंवा शराटी शास्त्रीय नाव ः Plegadis falcinellus (Linnaeus, 1766) संस्कृत नाव ः कवाल, पत्राटी इ. वैशिष्ट्ये ः हा पक्षी मध्यम आकाराच्या कोंबडीएवढा असतो. याचा रंग दुरून जरी काळा दिसत असला तरी अगदी जवळून पाहिल्यास त्याच्या पंखात हिरव्या व तांबूस रंगाची झाक दिसते. याच्या खांद्यावर पांढऱ्या रंगाची पट्टी नसते. चोच बाकदार तर पाय काळे असतात.

लसूण आणि कांद्याचा गड्डे पोसण्याच्या कालावधीमध्ये योग्य तापमान आणि योग्य प्रकारे मुळांची वाढ करून घेतल्यास अधिक फायदेशीर ठरत असल्याचे दिसून आले आहे. त्यासाठी फायटोहार्मोन्स, अमिनो आम्ले, सेंद्रिय आम्ले किंवा अन्नद्रव्ये यांचा अंतर्भाव असलेल्या घटकांचा वापर गेल्या काही दिवसांमध्ये मेक्‍सिकोमध्ये वाढला आहे. लसूण आणि कांद्याच्या उत्पादनवाढीसाठी बीजप्रक्रिया, ह्युमिक आम्ल आणि सूक्ष्म अन्नद्रव्याचा वापर फायदेशीर ठरणार आहे.

इंग्रजी नाव ः Pallied Harrier मराठी नाव ः पाणघार शास्त्रीय नाव ः Circus macrourus (S. G. Gmelin) संस्कृत नावे ः सारस, कच्छपत्री वैशिष्ट्ये ः हा पक्षी आकाराने कावळ्याएवढा असतो. पाठीकडील भाग गर्द राखी रंगाचा असतो. याचे पंख अरुंद पण टोकदार असतात. शेपटीजवळील व पोटाकडील भाग पांढरा असतो. या पांढऱ्या भागावर काळसर पट्टे असतात. त्याच्या उदी तपकिरी वर्णामुळे तो कित्येकदा घारीसारखा वाटतो. मादी तपकिरी रंगाची असून, नर आणि मादी दिसायला खूप वेगळे दिसतात.

वेलदोडा अर्थात वेलची हे सिक्कीम राज्यात डोझिंग भागातील मुख्य नगदी पीक आहे. येथील शेतकऱ्यांचे जीवनमान उंचावून त्यांच्या घरी समृद्धी आणण्यासाठी भारतीय कृषी संशोधन संस्थेने (नवी दिल्ली) पुढाकार घेतला. वेलदोडा वाळवणीसाठी सुधारित भट्टी तंत्रज्ञान त्यांना पुरवल्यामुळे रंग, स्वाद व सुगंध याबाबतीत वेलदोडा दर्जेदार होण्यास व त्याला चांगला दर मिळण्यास मदत झाली आहे.

दुपारची वेळ होती. बाहेर ऊन रणरणत होतं. उन्हाच्या झळा मारत होत्या. उन्हात चिमणीपाखरंही बाहेर पडत नाहीत, कुठेतरी जागा बघून विश्रांती घेतात. देवाला सोडलेली जनावरंही झाडाखाली दुपारचं आराम करतात. मीही दुपारी माडीवर आराम करीत होतो. रानातून नुकताच आलो होतो. उन्हाळ्यात पेरण्यासाठी रान तयार करावं लागतं. माझी सहा एकर शेती आहे. दोन एकर विहिरीवर बागायती आहे. विहिरीला पाणी चांगलं आहे. तीन भावांत सामाईक विहीर आहे. तिघांनी मोटारी बसविल्या आहेत.

जगभरात विविध संशोधन केंद्र तसेच कृषी क्षेत्रातील उद्योग समूहांमध्ये फळे, भाजीपाल्यातील आरोग्यदायी घटकांवर संशोधन सुरू आहे. मानवी आरोग्याच्यादृष्टीने उपयुक्त घटक असणाऱ्या फळांच्या जाती विकसित होत आहेत. युरोपातील फळांच्या निर्यातदार कंपनीने ओमेगा-3 चे चांगले प्रमाण असलेली स्ट्रॉबेरी आणि रासबेरीची जात विकसित केली आहे. ओमेगा-3 हे मानवी आरोग्याच्यादृष्टीने महत्त्वाचे बहूसंपृप्त मेदाम्ल (पॉलिसॅच्युरेटेड फॅटी ऍसिड) आहे.

आजच्या धावपळीच्या आयुष्यात "ड' जीवनसत्त्वाच्या अभावी लोकांमधील रोगप्रतिकार शक्ती कमी होऊन अनेक आजारांना तोंड द्यावे लागत आहे. मानवी त्वचा सकाळच्या कोवळ्या उन्हात "ड' जीवनसत्त्व तयार करते. धावपळीमुळे आपण नैसर्गिकपणे उपलब्ध होणाऱ्या "ड' जीवनसत्त्वाच्या स्रोताला मुकलो आहोत. पण हे जीवनसत्त्व कशा पद्धतीने मिळविता येईल, याबाबत जगभरातील संशोधक काम करीत आहेत.

शहरातील तापमानामध्ये प्रचंड वेगाने वाढ होत आहे. तसेच, उष्णतेची तीव्र लाट येत असल्याने अनेक नागरिकांच्या जिवाला धोका निर्माण होत आहे. अहमदाबादमध्ये 2010 या वर्षी उष्माघातामुळे शंभर नागरिकांचा मृत्यू झाला होता. हे उष्माघाताचे बळी टाळण्यासाठी अहमदाबाद महानगरपालिकेने "उष्णता कार्यकृती आराखडा' (हीट ऍक्‍शन प्लॅन) तयार केला आहे. अशा प्रकारचा आराखडा तयार करणारे अहमदाबाद हे दक्षिण आशियातील पहिले शहर ठरले आहे.

निसर्गातील सजीवांच्या रहस्यांचा वापर माणूस आपल्या हितासाठी करून घेत आहे. माशांच्या शरीरामध्ये आढळणाऱ्या स्पाइनी हेडेड वर्म या कृमिवर्गीय परजीवींच्या तोंडावर एक विशिष्ट रचना असते. या रचनेपासून प्रेरणा घेत अमेरिकेतील "ब्रिगॅम ऍण्ड वूमन्स हॉस्पिटल'मधील संशोधक डॉ. जेफ्री कार्प यांनी मुलायम स्नायू जोडण्यासाठी सूक्ष्म सुया असलेला चिकट सर्जिकल पॅच विकसित केला आहे. हे संशोधन "नेचर कम्युनिकेशन्स' या संशोधन पत्रिकेमध्ये प्रकाशित करण्यात आले आहे.