Last Update:
 
फुलोरा
डॉ. द. ता. भोसले शेतकऱ्यांचे आयुष्य उद्ध्वस्त करणारे चार घटक आहेत. ते म्हणजे सातत्याने पडणारा दुष्काळ, वीज मंडळाचा रडविणारा खेळ, रक्त न काढता माणसाला चावा घेणारे सावकारी कर्ज आणि रक्ताचं पाणी करून पिकविलेल्या शेतमालाला मातीमोल मिळणारा दर. या चार गोष्टींमुळेच शेतकरी थेट मरणाला कवटाळतो. या सर्वांचे व्याकूळ करणारे दर्शन महात्मा फुले यांच्यापासून ते शरद जोशी यांच्यापर्यंत अनेकांनी समाजासमोर ठेवलेले आहे.

Saturday, May 20, 2017 AT 06:00 AM (IST)

मनोज हाडवळे शेती संकल्पना ही प्राणी- पक्ष्यांच्या खाण्याच्या सवयींच्या निरीक्षणातून आलीय. काहीतरी मातीआड केले की काहीतरी उगवते, जे आपण खाऊ शकतो, हा निसर्गनियम मानवाने बरोबर हेरला आणि शेतीला सुरवात झाली. आतापर्यंतचा शेतीचा प्रवास हा असाच संक्रमणातून होत आलाय. शेतीमधील सकारात्मक बदलाला कारणीभूत आहे ते शेतीमधील निरीक्षण. ज्याने ते केले, त्याची शेती बदलली. ज्याने आंधळेपणाने वर्षानुवर्षे होणाऱ्या बदलांकडे दुर्लक्ष केले, त्याची शेती आहे तिथेच राहिली.

Thursday, May 18, 2017 AT 06:15 AM (IST)

किशोर बळी 'पानी फाउंडेशन'च्या वाटरकप स्पर्धेत सध्या महाराष्ट्रातील अनेक गावांनी स्वतःला झोकून दिलेलं आहे. लहान मुलांपासून तर म्हाताऱ्यांपर्यंत सर्व जण श्रमदान करताना दिसत आहेत. विशेषतः जिवाची लाही लाही करणाऱ्या या उन्हातही लोक गावासाठी झटत आहेत. अमीर खान, किरण राव आणि अनेक मराठी चित्रपटसृष्टीतील तारेदेखील या कामासाठी जमिनीवर उतरलेले दिसत आहेत. गावाच्या भोवती श्रमदानातून घातलेले बंधारे पावसाळ्यात पाणी अडवून साठवतील.

Wednesday, May 17, 2017 AT 06:00 AM (IST)

इंद्रजित भालेराव जात्यावर जी मर्तिकाची गाणी म्हटली जातात, त्यांचे प्रामुख्याने तीन प्रकार आहेत. ‘जिवाला जडभारी’, ‘गेला मव्हा जीव’ आणि ‘आहे व मरण’, अशी त्याची शीर्षके असतात. मृत्यूपूर्वीचा गंभीर आजार, प्रत्यक्ष मृत्यू आणि पती जिवंत असतानाचे मरण असे प्रामुख्याने या गाण्यांचे विषय असतात. आपण त्याच क्रमाने या सर्व गाण्यांचा विचार करणार आहोत.  मृत्यूपूर्वीचा गंभीर आजार म्हणजे ‘जिवाला जडभारी’ इथून आपणाला सुरवात करायची आहे.

Tuesday, May 16, 2017 AT 06:00 AM (IST)

शेतकरी अडचणीत सापडलाय. कारण तो सेंद्रिय शेती करीत नाही. सेंद्रिय शेतीपासून तो दूर गेल्यामुळेच शेतीचे प्रश्‍न गंभीर बनले आहेत. अशी विधाने अनेक तज्ज्ञे व्याख्यानांतून, लेखांतून सरसकट मांडतात. मुळात सेंद्रिय शेतीचे मार्गदर्शन हे शास्त्रशुद्ध पद्धतीने होते का? त्याचे मोजमाप करण्याची काही पध्दती आहे का, असे अनेक प्रश्‍न आहे. या गोंधळाचा फटका जसा शेतकऱ्याला बसतो. तसा या गोंधळाचा फायदा करून आपली पोळी भाजून घेणारेही कमी नाही.

Sunday, May 14, 2017 AT 05:45 AM (IST)

डॉ. द. ना. भोसले भानुदास पाटील या माझ्या जिव्हाळ्यांचे संबंध असलेल्या व आवडत्या विद्यार्थ्याच्या लग्नाला मी नुकताच जाऊन आलो. त्याचे लग्न तालुक्याच्या गावी होते आणि त्या लग्नाला माझ्या ओळखीचे बरेच लोक आले होते. तक्यात काही माझे एकेकाळचे विद्यार्थीही निघाले. विवाहातल्या भोजनाचा तृप्तपणे आस्वाद घेतल्यानंतर आम्ही सारे जण विवाह मंडपामध्येच गप्पा-टप्पा करीत बसलो.

Saturday, May 13, 2017 AT 06:30 AM (IST)

इंद्रजित भालेराव  तुकाराम महाराज सदेह वैकुंठाला गेल्यानंतर त्यांनी तिथून लिहून पाठवलेल्या काही अभंगांचा समूह त्यांच्या गाथेत पहायला मिळतो. ‘आम्ही जातो आमुच्या गावा, आमुचा राम राम घ्यावा’ अशी त्या अभंगसमूहाची सुरवात आहे. हा अभंग बहुतेक सर्वांनाच माहीत असतो. तो नेहमी म्हटला जातो. त्याचं उदाहरणही वेळोवेळी दिलं जातं.  यावर शंका घेणाऱ्यांचं म्हणणं असं आहे की मृत्यूनंतर कुणी असं काही करू शकतो, ही तर्काला पटणारी गोष्ट नाही.

Tuesday, May 09, 2017 AT 06:15 AM (IST)

- डॉ. सदानंद देशमुख आता उन्हाळा कसा शिगवर झाला आहे. भयाण करणारी दुपारची वेळ. सतीश कुदळे घाम पुसत आपलं कांद्याचं वावर निरखत होता. त्याला समोरचा सीड प्लॉट अधिकच रखरखीत वाटत होता. डेंगळ्यात बियाणे भरण्याची वेळ आली अन ऐनवेळी पाण्याचा तुटवडा पडला. विहिरीचं पाणी जे बुडात जावून बसलं, ते कंगणीवर चढायचं कामच नाही.  सतीश कुदळेच्या मनात येत होतं. सकाळी अन संध्याकाळी तरी सीड प्लॉटजवळ उभं राहिलं तर बरं वाटतं. पण दुपारी असह्य, भयाण वाटतं.

Friday, May 05, 2017 AT 06:00 AM (IST)

मनोज हाडवळे असंच एका वर्षी शेतातला आवळा तोडून घेऊन गेलो शहरातल्या कृषी उत्पन्न बाजार समितीत. किलोला २० रुपये भाव पाहून काळीज पिळवटलं. आता हेलपाटा नको म्हणून घातला माल, पण परतीच्या वाटेला विचार काय पाठ सोडत नव्हता. तसा तर मी गावाच्या दृष्टीने येडाच ठरलो होतो. कालव्याच्या जवळ राहून, १२ महिने पाण्यात खेळूनही ऊस लावीत नाही म्हणल्यावर येडाच नाही तर काय? माझी जमीन ६ एकर, कालव्याच्या जवळ असूनही मला पाणी उचलता येत नव्हते, कारण तेवढीही परिस्थिती नव्हती.

Thursday, May 04, 2017 AT 06:00 AM (IST)

किशोर बळी  अनेक प्रतिभावंतांना मी स्वतःच्याच प्रेमात आकंठ बुडालेलं पाहिलं आहे. लोक आपल्यावर इतकं प्रेम करतात, म्हणून आपण मोठं आहोत, या जाणिवेने विनम्र व्हायला हवं खरं तर. पण त्यामुळे अशा लोकांचा अहंकार किती टोकदार आणि संवेदना बोथट होत जातात, हे दुर्दैवी अवगुण अनेकांमध्ये जाणवले आहेत. कुठलाही कलावंत हा आपले आणि आपल्या अवतीभवतीच्या लोकांचे जगणे सुंदर करण्यासाठी जन्माला आलेला असतो. किमान त्याने ते सुसह्य व्हावं म्हणून धडपडणं अपेक्षित असतं.

Wednesday, May 03, 2017 AT 06:15 AM (IST)

घर खर्च अन्‌ वरखर्च गायींच्या दुधाच्या पैशातून होतो, वर्षाला हमखास उत्पन्न मिळावे म्हणून काही शेतात ऊस लावलाय. बाकी डाळिंब तोडायला आले आहे. कलिंगड लावलंय, निर्यात होणारी जात लावलीय मुद्दामून. तो चहा पीत पीत उत्साहाने सांगत होता. शेती डोकं लावणाऱ्याला धार्जिण आहे, उगाच ढोर मेहनत घेणाऱ्याचे काम नाही शेतीत. मला शेती सुरू करून तीन-चार वर्षंच झालीत, पण अजून नुकसानीत नाय गेलो.

Thursday, April 27, 2017 AT 06:00 AM (IST)

पृथ्वीच्या पाठीवर जेवढी निसर्गाची रूपे, जेवढे पर्यावरणाचे प्रकार, तेवढ्या वेगवेगळ्या संस्कृती नांदतात. एकत्र राहताना माणूस इतर माणसांशी कसे वागावे, याचा अनुभव घेत संस्कृती निर्माण करतो. संस्कृती म्हणजे माणसाने माणसाशी कसे वागावे, याचे अनुभव संचित! हे संचित असते भोवतालच्या निसर्गाच्या चौकटीत बसविलेले. अशा अनंत संस्कृती पृथ्वीवर नांदतात. संस्कृतीवाचून समाज, देश निर्माण होत नसतो. समाजात गरीब अन् अमीर असतात.

Thursday, April 13, 2017 AT 06:00 AM (IST)

- कुमार सप्तर्षी रोमन साम्राज्याचा इतिहास सुरवातीस वेगवान होता. पाचशे - सहाशे वर्षांनंतर मात्र रोमन समाज विलयाला गेला. त्या समाजाचे मूळ तत्त्वज्ञान अल्पजीवी होते हे नंतर सिद्ध झाले. त्यांच्या तत्त्वज्ञानात्मक बैठकीत महत्त्वाची धारणा ही होती, की निसर्गाबरोबर झुंज घेऊन अन्नाचे उत्पादन उगाच कशासाठी करायचं? त्यापेक्षा जे समाज उत्पादन करतात, त्यांच्यावर आक्रमणे करावे. त्यांच्या क्षमाचे फळ लुटून आपला समाज संपन्न करावा.

Thursday, April 06, 2017 AT 06:00 AM (IST)

शेजी म्हणजे शेजारीन. शेजारी म्हणजे घराजवळच्या घरात राहणारी स्त्री. कधी कधी शेजारधर्म म्हणून ती आई माघारी आईची जागाही घेते आणि कधी कधी सख्खी शेजारीन पक्की वैरिनही होते, तर कधी कधी शेजारधर्म निभवण्याचे नाटकही करताना दिसते पण आईची सर मात्र तिला कधीही येणं शक्य नाही. आईची आणि शेजारणीची तुलना ओवीमध्ये नेहमीच होत असते.

Tuesday, March 21, 2017 AT 06:00 AM (IST)

किशोर बळी गेल्या वर्षभरात राज्यातील जवळपास साडेतीन हजार शेतकऱ्यांनी आपले जीवन संपविले असल्याची बातमी मागील आठवड्यात 'ॲग्रोवन'ला वाचली. काही दिवसांनी शेतकरी आत्महत्येच्या बातम्या प्रकाशित करण्यावरच बंदी येईल की काय, असे वाटावे, इतकी नकारात्मकता आणि संवेदनहीनता याबाबतीत अवतीभवती प्रत्ययास येत आहे. 'ह्या आत्महत्या व्यसनाधीनतेतून होत आहेत,’ असा सरसकट निष्कर्ष काढणारे विद्वान आपल्याला मोठ्या प्रमाणात भेटतात.

Wednesday, March 15, 2017 AT 06:00 AM (IST)

डॉ. सदानंद देशमुख बाबूराव काका आणि त्यांची बायको गयाबाई आता शेतघरात चांगले रमले होते. दोघेही आता म्हातारपणाकडे झुकले होते. इतके दिवस दोघेही विटापूरच्या वीटभट्टीवर काम करायचे पण आता वय झालं, भट्टीवरचं उचलाउचलीचं काम होत नाही म्हणून बाबूराव काका आपल्या बायकोसह शेतघरात राहत होते. मलाही बरंच झालं होतं. इतक्या दिवस ते दोघंही गावातल्या गावकीत रमलेच नव्हते.

Friday, March 10, 2017 AT 06:00 AM (IST)

चाऱ्यासाठी मक्याची काढणी ही प्रामुख्याने १५ सेमी उंचीवर केली जाते. त्याऐवजी ती ३० ते ४० सेमी उंचीवर केल्यास कोरड्या चाऱ्याची पचनीयता वाढण्यास मदत होत असल्याचे फ्रान्स येथील संशोधकांना आढळले आहे. त्याचा फायदा अधिक उत्पादनक्षम पशूच्या वाढीसाठी होणार आहे.  फ्रान्स येथील अर्वेलिस इन्स्टिट्यूट ड्यू व्हेजिटाल येथील संशोधकांनी मक्याची काढणी करण्याची पद्धती(विशेषतः उंची)चा पचनीयतेवर होणारा परिणाम तपासला आहे.

Tuesday, March 07, 2017 AT 10:00 AM (IST)

- इंद्रजित भालेराव दूर देशी नांदायला गेलेली आपली मुलगी आजारी आहे, हे कळल्यावर आईच्या मनात जी कासावीस निर्माण होईल, त्या व्याकुळतेला शब्द देण्यास प्रतिभावंत अपुरे पडतील.

Tuesday, March 07, 2017 AT 06:00 AM (IST)

डॉ. सदानंद देशमुख माय भांडे घासत होती. त्या आवाजाने जागा झालो. पण तो उठून बसला नाही की त्याने डोळे उघडले नाहीत. तसाच अंगावरची वाकळ पायाखाली गुंडाळून घेऊन झोपून राहिला. उठावं वाटतच नव्हतं. देवीच्या माळावर लाउड स्पीकरवर गाणे सुरू झाले होते. नवरात्रीच्या या दिवसात दिवाळी संपेपर्यंत सगळ्या गावातच अशी घरातून गडबड ठरते. रामपाह्यटीच लोकं देवीच्या माळावर अन् विठ्ठल मंदिरात जाण्यासाठी उठतात. देवीच्या मंदिरातला पुजारी पहाटेच गाणे लावून देतो.

Friday, March 03, 2017 AT 06:00 AM (IST)

नोटाबंदीच्या काळात आर्थिक व्यवहार ठप्प झाले होते. त्या काळात लोकांचे अपार हाल झाले. अजूनही परिणाम संपलेले नाहीत. दुकानदार चिंतेतून बाहेर पडलेले नाहीत. मोठ्या कंपन्यांनी त्यांना उधारीवर माल देणं बंद केलंय. किरकोळ दुकानदारांच्या रोजच्या विक्रीत प्रचंड घसरण झालीय. मोठ्या कंपन्यांच्या पाठीशी बॅंका असतात. त्यांची मोठी कर्जे असतात. बॅंका त्यांच्यापुढे दबून राहतात. लहान माणसाची पत कमी असते, म्हणून त्याचा छळ अधिक.

Thursday, March 02, 2017 AT 06:15 AM (IST)

इंद्रजित भालेराव ओवीने जशी संतांना प्रेरणा दिली, मॉडेल पुरवलं तशीच प्रेरणा ओवीने आधुनिक कवितेलाही दिलेली आहे. इंग्रजांच्या आगमनानंतर इंग्रजी कवितेच्या प्रभावातून केशवसुतांसारख्या कवीने आधुनिक कविता लिहायला सुरवात केली, त्याच प्रभावात पुढच्या तीन-चार पिढ्यांनी कविता लिहिल्या. त्यामुळे त्याकाळात इंग्रजीतल्या सॉनेटची सुनीतं मराठीत पार लिहिली गेली, आणखीही काही कविता प्रकार इंग्रजीतून मराठीत आले पण त्यांनी फार काळ टिकाव धरला नाही.

Tuesday, January 10, 2017 AT 06:00 AM (IST)

किशोर बळी  शारदा ही सखाभाऊंची अतिशय तल्लख बुद्धिमत्तेची चुणचुणीत मुलगी. विशेषतः वक्तृत्वात तिचे नैपुण्य वाखाणण्याजोगे होते. गावातल्या जिल्हा परिषद शाळेत चौथ्या इयत्तेत शिकणारी शारदा म्हणूनच शिक्षकांची अतिशय आवडती विद्यार्थिनी होती. पहाटे लवकर उठून आईला तिच्या कामात मदत करणारी शारदा अभ्यासातही अग्रेसर असायची. शाळेतही प्रत्येक उपक्रमात तिचा पुढाकार असायचा.

Wednesday, January 04, 2017 AT 06:00 AM (IST)

डॉ. सदानंद देशमुख सीतारामचं घर माझ्या शेताच्या रस्त्यावर पूर्वी त्याच्या घरापुढे गोठा होता. त्यात दोन बैलं बांधलेली असायची. दोन वर्षांपूर्वी त्याने सोडबांध होत नाही म्हणून गोठा रिकामा केला. आता आपली पाच एकर शेती ट्रॅक्टरने करून घेतो. मात्र, मला येताना-जाताना तो रामराम करतो. काय सुरू हाये? म्हणून विचारतो. वडिलकीच्या नात्याने सल्ला देतो. बोलता-बोलता मधेच पटकन मनगट धरतो.    ‘‘आहो, बसा भाऊ खाली... चहा घेऊ’’, असं म्हणतो.

Friday, December 30, 2016 AT 05:45 AM (IST)

कुमार सप्तर्षी ग्रामीण भागात कायदे-कानून, नियम याला फारशी किंमत नसते. रिवाज व परंपरा यांनी जीवन बद्ध असते. एखादी गोष्ट चूक की बरोबर याचा निर्णय तर्कशुद्ध चर्चेने होत नाही. स्वार्थानुसार आणि शक्तीनुसार चर्चेला वेगवेगळे वळण लागते. गावगाडा, मालक, वतनदार, जातवार वस्त्या या गोष्टी प्रभावी असतात. गावात सांस्कृतिक कार्यक्रम, व्याख्यानमाला वगैरे काही नसते. फक्त जत्रा अन् यात्रा भरते. ज्ञानाचे माध्यम एकच! गेवळातील कथा, कीर्तन, प्रवचन.

Thursday, December 29, 2016 AT 04:30 AM (IST)

माझी दोन्ही मुलं शहरात असतात. मोठा नोकरी करतो. त्याची बायकोही सरकारी नोकरी करते. त्यांची दोन्ही मुलेही नोकरीला लागली आहेत. त्यांनाही नोकरी असणाऱ्या बायका मिळाल्या आहेत. लहान धंदा करतो. त्याची आज तशी काही मिळकत नाही, पण मेहनती आहे. त्याची प्रगती होऊ शकेल. याचे कारण कमी काळात त्याने बाजारात चांगली पत तयार केली आहे. कोणत्याही व्यवसायात आपण पत तयार करावी लागते. त्याने मला विचारले होते. नोकरी करू की काही स्वतंत्र धंदा करू.

Wednesday, November 30, 2016 AT 05:45 AM (IST)

आम्ही सात भाऊ आहोत. आम्ही सगळे भाऊ शेतीच कसतो. वडलोपार्जित दीड एकर शेती होती. आई आणि वडील दोघांनी विहीर खोदली. त्या वेळी माझ्या मोठ्या भावाचा जन्म झाला होता. लग्न झाल्यावर वडलांनी विहीर खोदाई सुरू केली. पहिल्यांदा लोक त्यांना विचारायचे, काय करतोस. ते काहीही बोलायचे नाहीत. उन्हाळभर त्यांनी एकट्याने आठ फूट खोल विहीर खोदली. वळवाचा मोठा पाऊस झाला. त्यांनी जी खोदाई केली होती, ती सगळीकडून माती येऊन भरून गेली.

Tuesday, November 29, 2016 AT 06:00 AM (IST)

गावदरीला आमची शेती आहे. गावाला लागूनच शेती असल्याने गावची वर्दळही राहते. शेतातच आमचं घर आहे. सात एकर शेतीसाठी एक विहीर आहे. विहीर जुनी आहे. ही शेती इनाम म्हणून मिळाली आहे. फार पूर्वीपासून विहिरीचे पाणी पिण्यासाठी गावातील लोक नेतात. स्वातंत्र्यानंतर बऱ्याच सुधारणा झाल्या. गावालाही सरकारी पाणीपुरवठा योजना झाली. नदीवरून पाणी गावात आणलं आहे. आमच्या भागातील तर ही पहिली योजना असावी.

Saturday, November 26, 2016 AT 05:00 AM (IST)

आमच्याकडे एक पद्धत आहे. गरीब मुलांना गरिबीमुळे त्यांचे शिक्षण थांबू नये म्हणून गावातील लोक आपल्या शक्तीनुसार मदत गोळा करतात. यामुळे गावातील बरीच गरीब मुले शिकून पुढे गेली आहेत. त्यांना नोकरी मिळाल्यानंतर त्यांचे गावाकडे येणे जाणे हे त्यांचे आई-वडील असेपर्यंत राहते. नंतर ते कमी कमी होत जाते. अलीकडे सरकारी कामासाठी, शिक्षणासाठी बऱ्याच जणांना रहिवाशी दाखला लागत आहे.

Friday, November 25, 2016 AT 07:00 AM (IST)

मोठा भाऊ आला. शहरात त्याचे दुकान आहे. दुकान चांगलं चालतं. तो पूर्वी एका शेठजीकडे नोकरीला होता. तेथे पगार काही वाढेना. नोकरी सोडून दिली. सायकलवरून फिरून लहान मुलांचे कपडे विकू लागला. त्याची बायको घरात कपडे शिवून द्यायची. त्याला बऱ्यापैकी पैसे मिळू लागले. त्याने एक दुकान भाड्यानं घेतलं. तेथे पूर्वी एक दुकान होतं. ते काही चाललं नाही. असं अनेकदा घडलं. त्यामुळं ही जागा अशुभ आहे, असा एक प्रचार झाला. त्यामुळे हे दुकान कोणीच भाड्यानं घेत नव्हतं.

Thursday, November 24, 2016 AT 06:45 AM (IST)

गावची लोकवस्ती दोन हजारांपर्यंत आहे. तीन बाजूंनी डोंगर आहे. पूर्वी डोंगरावर मोठ्या प्रमाणात झाडे होती. आमच्या पूर्वजांनी जाणीवपूर्वक काही झाडे लावली होती. ती जगविली होती. जुनी काही माणसे अजून सांगतात, की गावातील लोकांना या डोंगरातील झाडांपासून भरपूर उत्पन्न मिळत होते. यात गावातील काही लोक भरपूर श्रीमंतही झाले. ही खरी तर पंचायतीची मालकी होती. पंचायतीची मालकी याचा अर्थ सामुदायिक मालकी असा होऊ शकतो. याचे उत्पन्न पंचायतीला तसे फारच कमी मिळाले आहे.

Saturday, November 19, 2016 AT 06:00 AM (IST)

शंभर एकर एकाच ठिकाणी बागायती शेती आहे. गावात इतकी मोठी शेती कोणाचीही नाही. गेल्या पाच पिढ्यांत एकच मूल प्रत्येक पिढीत झालं आहे. त्याकाळी आजच्यासारखा कुटुंब नियोजनाचा प्रसारही नव्हता. उलट ज्यांच्याकडे मोठं मनुष्यबळ आहे, त्यांचाच गावात दरारा असायचा. त्याकाळी शेतीला मोठं मनुष्यबळ लागतही होतं. आजच्यासारखी यंत्रं आली नव्हती. त्यामुळे शेतीची सगळी कामं बैलांच्या मदतीनेच केली जात होती. दोन - चार एकर पूर्वी विहिरीच्या पाण्यावर भिजत होती.

Friday, November 18, 2016 AT 06:30 AM (IST)

 
 
About Us | Contact Us | Advertise With Us | RSS
© Copyrights Agrowon.com - All rights reserved.
of
Powered By: