Last Update:
 
फुलोरा
बिबट्या दिवसाढवळ्या गावात आला. गावातील लोक घाबरून गेले. एक मेंढीची शिकार करून त्याने पलायन केले. हे गावातील लोकांनी बघितलं. पूर्वी एकदा तो आला होता. त्यामुळे लोकांनाही आता ठाऊक झालं आहे. बिबट्या आल्यावर सरपंच वन खात्याला लगेच कळवतात. आता ते सोपे आहे. त्याचा बंदोबस्त वन खात्याचे लोक करतात. त्यांचे ते कामच आहे. अधूनमधून असं आता घडणारच आहे. बिबट्याला खाण्यासाठी जंगलात अन्न मिळालं नाही, तर तो गावात अन्नाचा शोध घेण्यासाठी येणार आहे.

Friday, February 27, 2015 AT 05:00 AM (IST)

पूर्वीपेक्षा जन्मदर कमी झाला आहे. शहराप्रमाणे गावातही आता जागृती झाली आहे. लग्नाचं वयही वाढत आहे. शिक्षणाचाही हा परिणाम आहे. बागायती गाव असल्याने मजुरी करण्यासाठी काही मजूर बाहेरून आले आहेत. त्यांना आता रोजगारही बऱ्यापैकी मिळतो. मूळ गावचे लोक आता कष्टाचं काम करायला धजत नाहीत. पूर्वी शेतकरी कुटुंबातील प्रत्येक जण शेतात कष्ट करीत होता. जो कष्ट करीत नाही त्याला गावात प्रतिष्ठा नव्हती. अलीकडे बदल घडला आहे. हातचलाखी करून काहींनी कमाई केली आहे.

Thursday, February 26, 2015 AT 05:45 AM (IST)

आमचं गाव आहे येथे शहर होणार आहे, गावची सगळी जमीन शहरासाठी विकली जाणार आहे. यासाठी सगळीकडे होतो तसा विरोधही सुरू आहे. हा विरोध फार काळ टिकेल, असं चित्र नाही. आज गावातील जे चार दोन मोठे शेतकरी सोडले, की बाकीचे पाच-सहा एकराच्याही आत आहेत. मोठ्या शेतकऱ्यांनी तडजोड केली आहे. त्यांना मोठा लाभ होणार असणार. गावातील मोठ्यांनी जर पुढाकार घेतला नाही, तर लहान शेतकरी किती काळ लढणार आहेत. ज्यांना हे गाव शहर करायचं आहे ते मोठेच भांडवलदार आहेत.

Wednesday, February 25, 2015 AT 05:15 AM (IST)

शेतात गडी कामाला गेले होते. बायकोही गेली होती. माझं चावडीत थोडं काम होतं. तलाठ्याने बोलावलं होतं. पूर्वीच्या तलाठ्याने सात-बारावर काही चुकीची नोंद केली होती. तो तलाठी माझ्या मोठ्या भावाच्या मर्जीतील होता. आपण आपल्या कागदपत्रावर काही चुकीच्या नोंदी केल्या आहेत का, हे बघितलं पाहिजे. हे नजरचुकीने होत नाही. काही गोष्टी जाणूनबुजून केल्या जातात. आईच्या नावार दोन एकर शेती आहे. आई माझ्याकडेच असते. ज्यांच्याकडे आई राहते, त्यांच्याकडेच दोन एकर शेती असणार.

Tuesday, February 24, 2015 AT 05:15 AM (IST)

आम्ही तिघे भाऊ आहोत. आमची तीस एकर शेती आहे. वडील हयात असतानाच त्यांनी खातेफोड केली आहे. माझी जमीन रस्त्याला लागून आहे. माझ्या शेतातूनच दोघाही भावांना आपल्या शेतात जावं लागतं. आम्ही त्यासाठी रस्ता सोडला आहे. एक तर हा रस्ता आम्हा दोघा भावांसाठी आहे. पण त्याचा वापर इतर शेतकरी करतात. त्यामुळे हा रस्ता आता सार्वजनिक रस्ताच झाला आहे. आम्हा तिघा भावांत काही वाद नाही. शेजारी मात्र आमच्या शेतातील पिकांची नासाडी करतात.

Monday, February 23, 2015 AT 05:45 AM (IST)

माझं लग्न होऊन वर्ष झालं आहे. बायको लग्नानंतर काही तरी तक्रार करून माहेरी गेली. तिची काय तक्रार आहे, हेही मला कळलं नाही. माझी काय चूक आहे, हे तर मला समजलं पाहिजे. माझ्याशी तिचे लग्न बळजबरीनं झाले आहे. असं मला माझ्या वडलाकडून कळलं. वडील मला असंही म्हणाले की, अशी लग्ने अनेकांची होतात. शेवटी लग्न झाल्यावर सगळं विसरून वाटचाल करावी लागते. रितीरिवाजाप्रमाणेच माझं लग्न झालं आहे. मुलीच्या वडलांची इच्छा मात्र माझ्याशी लग्न व्हावं अशी होती.

Saturday, February 21, 2015 AT 05:30 AM (IST)

पदवीधर झालो. दहावी झाल्यावर दिशा निश्‍चित केली होती. आयुष्याला दिशा असावी. असं मला सुचलेलं नाही. हे मी वाचलं होतं. वाचनामुळे मला हा फायदा झाला. मी जर वाचन केले नसतं तर मला हे सुचलंही नसतं. कारण माझ्या परिसरात असा कोणी विचार करीत नाही. तसे इथं कोणी मार्गदर्शकही नाहीत. जेथे कोणी मार्गदर्शक नसतात, तेथे ग्रंथ मार्ग दाखवू शकतात. ग्रंथ हे गुरू बनू शकतात. ग्रंथरूपी गुरू मला हे कळलं, की आपल्या आयुष्याला दिशा असावी.

Friday, February 20, 2015 AT 05:30 AM (IST)

एकत्र कुटुंब आता कमी होत आहेत. जो तो आपल्यापुरता विचार करीत आहे. कारण जे सोयीचं आहे ते आपण स्वीकारतो. त्यात आपल्याला गैरही वाटत नाही. माणूस किती सामर्थ्यवान असला तरी त्याला दुसऱ्याची गरज वाटते. ती आपण गरजेप्रमाणे विकत घेऊ, असं वाटत आहे. तसं घडतही आहे आणि ते पटतही आहे. गावात बरेच लोक पूर्वी शेतमजुरी करीत. त्यातून काहींनी थोडी मिळकत केली आहे. काहींची मुलं शिक्षण घेऊन मोठ्या पदावरही पोचली आहेत. जे मोठ्या पदावर गेले ते गावाकडे येत नाहीत.

Thursday, February 19, 2015 AT 05:45 AM (IST)

बायकोला कर्करोग झाला आहे. निदान झालं आहे. उपचार सुरू आहेत. लग्न होऊन दोन वर्षं झाली. सहा महिन्यांचा मुलगा आहे. आमची ऐपत चांगली आहे. पैसा खर्च करू शकतो. डॉक्‍टरांनी सांगितलं, कर्करोग बरा होऊ शकतो, आता उपचार निघाले आहेत. आई-वडलांची इच्छा डावलत मी लग्न केलं आहे. बायको गरिबाघरची आहे. आई- वडलांवर जुना पगडा आहे. आपण खानदानी आहोत. आपल्या बरोबरच्याशीच आपण सोयरिक जुळवावी असं त्यांना वाटतं. आजवर असंच घडत आलं आहे.

Wednesday, February 18, 2015 AT 05:45 AM (IST)

अलीकडे शहाणी माणसं सांगू लागली आहेत, की आपल्याकडे कोणते तरी व्यावसायिक कौशल्य असेल तर रोजगार मिळतो. हे खरं आहे पण आपणास जे येते त्याची समाजालाही गरज हवी. लोकांना गरज असेल तर आपणास रोजगार मिळेल. कारखान्यात यंत्रे असतात. यंत्रांच्या मदतीने आपण काम करतो. यंत्रे सतत बदलत राहतात. आपल्यालाही तेथे काम करताना नवं तंत्र शिकावं लागतं. आपण नवं तंत्र, नवं यंत्र चालविण्याचं शिक्षण घेतलं नाही तर कामच करू शकत नाही म्हणजे अलीकडे सतत बदल होत आहे.

Saturday, February 14, 2015 AT 05:30 AM (IST)

गावाशेजारी एक खासगी शाळा निघाली आहे. भरपूर भांडवल टाकून ही शाळा सुरू केली आहे. ही शाळा नफा कमविण्यासाठीच सुरू झाली आहे. अलीकडे शिक्षणाविषयी खेडोपाडीही जागृती झाली आहे. त्यामुळे त्यांची ऐपत नाही असेही कर्ज काढून आपली मुलं खासगी शाळेत पाठवित आहेत. पैसे देणाऱ्याला वाटतं सुंदर अशा खासगी शाळेत आपल्याही मुलाला शिक्षण मिळालं पाहिजे. त्यांनी जाहिरात बाजीही मोठ्या प्रमाणात केली आहे. आजूबाजूच्या खेड्यातून मुले येणार आहेत. त्याकरिता संस्थेची गाडीही आहे.

Friday, February 13, 2015 AT 05:30 AM (IST)

मला वाचनाचा नाद आहे. नाद एकदा लागला, की सुटता सुटत नाही. पूर्वी जे हाती लागेल ते मी वाचत होतो. लहानपणापासूनच मला हे वेड आहे. वेडा माणूस कोणाची चिंता करीत नाही. शास्त्रज्ञही वेडेच असतात. वेडे याचा अर्थ आपल्याभोवती इतर काय घडत आहे, याची त्यांना चिंता नसते. आपल्याला ज्या सवयी जडलेल्या असतात, त्यांचे फायदे जसे आहेत तसे तोटेही आहेत. कोणतीही चांगली गोष्ट काही तरी किंमत मोजल्याखेरीज घडत नाही. अशा वेड्या लोकांनीच जग बदललं आहे.

Wednesday, February 11, 2015 AT 05:45 AM (IST)

सात-बाराचा उतारा मिळण्यासाठी आता हेलपाटे मारावे लागणार नाहीत. नवं तंत्रज्ञान आलं आहे. इंग्रजांनी कारकुनावर देश चालविला. कारकून तयार करण्यासाठी शिक्षण पद्धती राबविली. देशाचा कारभार चालविण्यासाठी मोठी नोकरशाही लागत होती. देश नोकरशाहीवर चालतो. गाव पातळीवर सगळ्यात महत्त्वाची व्यक्ती ही तलाठी आहे. सात-बारावरील नोंदी महत्त्वाच्या आहेत. ते तलाठ्याच्या हाती आहे. "ज्याच्या हाती लाठी, त्यांची म्हैस' त्यामुळे खरा मालक तलाठीच होता.

Tuesday, February 10, 2015 AT 05:30 AM (IST)

वडिलांना दवाखान्यात ठेवलं आहे. मी मोठा आहे. मीही आता सत्तरी ओलांडली आहे. वडील शंभरच्या आसपास असणार. वडिलांच्या सावलीतच मी लहानाचा मोठा झालो. कळू लागल्यापासून त्यांच्याबरोबर शेतात काम करू लागलो. वडिलांना शिक्षणाचे महत्त्व पटले होते. त्यांनी मला शिकण्याची प्रेरणा दिली. मी एकुलता एक होतो. खरं तर मला फार शिकण्याची गरज नव्हती. त्यातून मला शेतीची आवड होती. आमची एका ठिकाणी साठ एकर शेती आहे. आमच्या पाच पिढ्यांत एकच मुलगा आहे.

Monday, February 09, 2015 AT 05:45 AM (IST)

तीन भावांत तीस एकर शेती आहे. वडील अलीकडेच वारले. आई आहे. आम्ही तिघेही भाऊ नोकरीमुळे बाहेरगावीच आहोत. मोठा भाऊ यावर्षी सेवानिवृत्त होणार आहे. वडलांच्या निधनानंतर शेती व्यवस्था लावणे भाग आहे. आई तशी साधीभोळी आहे. तिने कधी व्यवहार केला नाही. वडलांच्या शब्दाबाहेरही कधी गेली नाही. ती शेतीची सगळी कामे करते. मोठा भाऊ सेवानिवृत्त झाल्यावरही त्याला दुसऱ्या ठिकाणी काम करण्याची संधी आहे. त्याच्या आवडीचे काम असल्याने त्याने तसा विचार केला आहे.

Thursday, January 29, 2015 AT 11:24 AM (IST)

आम्ही वेगवेगळ्या जाती-धर्माचे सोळा कुटुंब एकत्र आलो आहोत. आमची शेती एका ठिकाणी आहे. ही शेती पूर्वी एकाचीच होती. त्यांच्याकडून ज्यांची ऐपत आहे, त्यांनी विकत घेतली आहे. आज सोळा कुटुंबांकडे सगळी चाळीस एकर शेती आहे. यात पाच एकर शेती आमच्याकडे आहे. उरलेली शेतीही पंधरा कुटुंबांकडे आहे. त्यातील काही शेती पडीक आहे. याचे कारण त्यांना शेती कसणे परवडत नाही, हे जरी असले तरी त्यांनी आपल्या उत्पन्नाची वेगळी साधने निर्माण केली आहेत.

Saturday, January 24, 2015 AT 05:15 AM (IST)

शेतकऱ्यांना नैसर्गिक आपत्तीने मोठा फटका बसतो. जी पिके पोटच्या पोराप्रमाणे वाढविलेली असतात, त्याचे भरून न निघणारे नुकसान होते अशा वेळी सरकारने मदत केली पाहिजे ही आपली मागणी असते. शेतकऱ्यांना मदत मिळाली नाही, तर त्यांचा सगळा संसारच कोलमडून पडतो. याचे कारण बरीच नगदी पिके कर्ज काढूनच वाढविलेली असतात. जे पेरलं आहे ते जर हाती लागले नाही, तर जगायचं कसं, हा प्रश्‍न उभा राहतो. पूर्वीपासून अशा संकटांना शेतकऱ्यांना तोंड द्यावे लागले आहे.

Friday, January 23, 2015 AT 05:30 AM (IST)

शेतीची सगळी कामे बायको पाहते. तिला मदत व्हावी म्हणून मीही सुटीच्या दिवशी शेतावर जातो. आम्ही सहा एकरांत वेगवेगळी पिके घेतो. शेती गावापासून थोड्या अंतरावर आहे. आमच्याकडे मोठे शेतकरी शेतीवरच घर बांधून राहतात. आम्हीही शेतावरच घर बांधलं आहे. आम्ही पाच शेतकऱ्यांनी मिळून नदीवरून पाइपलाइन करून पाणी आणलं आहे. तसं पाहायला गेलं तर हा महाग प्रकार होता. आम्ही एकत्र बसून विचार केला. काही गोष्टी दीर्घकाळचा विचार केला तर त्या महाग नसतात.

Thursday, January 22, 2015 AT 05:45 AM (IST)

पारावर वर्तमानपत्र वाचत बसलो होतो. गावातील काहींनी पुढाकार घेऊन पारावर वाचनालय चालू केलं आहे. सार्वजनिक वाचनालय आहे, तेथे जाऊन कोणी वाचन करीत नाही. एक प्रयोग म्हणून जेथे लोक शिळोप्याच्या गप्पा करण्यासाठी बसतात, त्या ठिकाणी वर्तमानपत्रं ठेवण्याची पद्धत सुरू झाली. बसल्या-बसल्या लोक वर्तमानपत्रं वाचू लागतील हा त्यामागील हेतू आहे. सुरवातीला एकच वर्तमानपत्र तेथे ठेवले जात होते. लोकांची मागणी वाढली होती.

Wednesday, January 21, 2015 AT 05:15 AM (IST)

शेवटी मी शेती विकण्याचा निर्णय घेतला. काहीही झालं तरी शेती विकणार नाही, असं मी ठरवलं होतं. याचे एकमेव कारण होतं. वडलांनी अखेरच्या क्षणी मला जवळ बोलवून सांगितलं होतं. मी परिस्थितीमुळं शेती गहाण टाकली आहे. माझ्या संपूर्ण हयातीत मी शेती सावकाराकडून सोडवून घेऊ शकलो नाही. व्याजावर व्याज वाढत गेले. कारण, संकटे एकामागून एक आली. मी हतबल झालो. बरीच धडपड केली. माझा काही अपराध नाही. वाईट नादाने, अगर व्यसनात मी काही पैसा उधळला नाही.

Tuesday, January 20, 2015 AT 05:15 AM (IST)

शाळेच्या शेजारी एक बाई चणे फुटाणे विकत होती. जो माल ती विकत असे तो माल ती स्वतः तयार करायची. फार पूर्वी ती गावात आली. कुठून आली हे काही तिने कधी कोणालाच सांगितलं नाही. चणे फुटाणे तयार करण्याची कलाही तिच्याकडे होती. दररोज ती आपल्या हिशेबाने माल तयार करीत होती. ठरलेल्या वेळेत ती विक्री करीत होती. गिऱ्हाईक आलं की ती बोलायची पहिल्यांदा लहान मुलांना ती चणे फुटाणे विकत होती. हे आता लोकांना ठाऊक झालं आहे.

Monday, January 19, 2015 AT 05:15 AM (IST)

वडील आजारी आहेत. त्यांना दवाखान्यात ठेवलं आहे. त्यांचं वय झालं आहे. आजपर्यंत त्यांनी कधीच दवाखान्याची पायरी चढली नाही. ते नेहमी लोकांना सांगत, कोर्टाची आणि दवाखान्याची पायरी चढायची वेळ आपल्यावर कधी येऊ नये. त्यांना आयुष्यात कोर्टाची पायरी कधीच चढावी लागली नाही. मी त्यांचा एकुलता एक मुलगा नामांकित वकील आहे. मी दररोजच कोर्टाची पायरी चढत असलो तरी वडलांनी त्याची चिंता नव्हती.

Saturday, January 17, 2015 AT 05:30 AM (IST)

दहा वर्षं नोकरी केली. नोकरीत रमलो होतो. नोकरीमुळे काही अधिकार मिळतात, त्यांचा आपण समाजासाठी उपयोग करू शकतो. सरकारी नोकरशाहीविषयी समाजात चांगली प्रतिमा नाही. नियमाने जे काम होतं तेही करण्यास माझे काही सहकारी टाळाटाळ करीत होते. त्यांचा मी थोडा अभ्यास केला. मला प्रथम असं वाटत होतं, की त्यांना लाच हवी असावी. काही दिवसांनी मला हे लक्षात आलं, जे नोकर कामाची टाळाटाळ करतात, त्यातील काही अधिकारी लाच घेणारे नाहीत.

Friday, January 16, 2015 AT 05:45 AM (IST)

आई माझी वाट पाहत घरी बसली होती. सकाळीच मी बहिणीच्या गावी गेलो आहे. आईला आठवडा बाजारात कोणी तरी सांगितलं बहिणीला सासरी जाच आहे. तिचं लग्न होऊन अजून सहा महिनेही झाले नाहीत. आईनं मला बजावलं होतं कोणताही वाद घालायचा नाही. माझा स्वभाव थोडा तापट आहे, त्यामुळे मी काही तरी भांडणतंटा करेन असं आईला वाटलं होतं. तसं मी काही करणार नाही.

Thursday, January 15, 2015 AT 05:30 AM (IST)

तीन भावांत तीन एकर शेती आहे. आम्ही तिघेही भाऊ नोकरीमुळे बाहेरगावी असतो. आई गावी असते. लहान बहीण गावाशेजारीच दिली आहे. तिचा नवरा तिला त्रास देतो म्हणून ती माहेरीच येऊन राहिली आहे. तिला एक मुलगा आहे. चौथीत शिकतो आहे. बहिणीचं सोडपत्रही झालेले नाही. तिच्या नवऱ्याने दुसरे लग्न केले आहे. त्यासाठी त्याने आपल्या पहिल्या बायकोचे संमतीपत्रही घेतलेले नाही. आम्ही त्याने दुसरे लग्न केले म्हणून तक्रारही केली नाही. त्याच्याकडे कोणतीही पोटगीही मागितली नाही.

Wednesday, January 14, 2015 AT 05:00 AM (IST)

माझा एक भाऊ शहरात कामासाठी गेला आहे. आमचा भाग दुष्काळी आहे. गावातील तरुण पोर कामासाठी शहरात जातात. तेथे काहीना काही काम मिळतं. जो शिकलेला आहे, त्याला सावलीत बसून काम हवं असतं. अशी काम मिळण्याची शक्‍यता कमी झाली आहे. मी पदवीधर झालो आहे. शिकताना मिळालेली कामे मी केली. मला चांगले गुण मिळाले आहेत. या गुणाचं चीज व्हावं असं मला वाटतं. मी चांगल्या कामाची वाट पाहत आहे. जाहिराती पाहून मी अर्ज करतो. मी आई-वडिलाना सांगितलं आहे. मला चांगली नोकरी मिळणार आहे.

Tuesday, January 13, 2015 AT 05:15 AM (IST)

मला दोन मुलं आहेत. चांगली नोकरी आहे. गावी शेती आहे. ती मी भावाला दिली आहे. शेतात काहीही पीक आलं की तो घेऊन येतो. मी त्याला बोललो, इथं भाजीपाला भरपूर मिळतो. यासाठी एवढ्या लांब खर्च करून तू कशासाठी घेऊन येतोस. त्यावर तो एवढंच बोलतो, की आपल्या शेतीतील भाजीपाला खाणं आणि विकतचा खाणं यात जमीन आसमानाचं अंतर आहे. आपल्या समाधानासाठी तो आणतो. हे मलाही समजतं पण ज्या वस्तू इथं मिळतात, त्यासाठी त्याने खर्च करू नये, हा माझा थोडा व्यवहारिक दृष्टिकोन आहे.

Monday, January 12, 2015 AT 05:30 AM (IST)

गावाशेजारी साखर कारखाना आहे. मला कारखान्यात नोकरी मिळाली. घर आणि कारखाना तीन मैल अंतर आहे, त्यामुळे मी शेतीकडेही लक्ष देऊ शकतो. चार एकर बागायती शेती आहे. आई आहे. वडील लहान असतानाच वारले. आईला शेतीच्या कामात मदत करणारी बायको असावी, अशी माझी अपेक्षा आहे. तीन म्हशी आहेत. दुधाचा धंदाही वाढवावा, असं मला वाटतं. मी पदवीधर आहे. पगारही चांगला आहे. आईची चिकाटी असल्यानं दोन पैसे बाळगून आहे. नवं घरही बांधलं आहे.

Saturday, January 10, 2015 AT 05:45 AM (IST)

रान पेरण्यासाठी तयार केलं आहे. अजून मी दोन बैलांनीच रान नांगरतो. गावात टॅक्‍टरने नांगरणारेच आहेत. पूर्वी सगळेच बैलांनी नांगरत होते. मोठ्या शेतकऱ्याकडे आठ बैलांचा नांगर चालत होता. अलीकडे परिस्थिती बदलली आहे. ट्रॅक्‍टरने नांगरणे सगळ्यांना सोयीचे वाटते. एकतर बैलांपेक्षा कमी खर्चात शेत नांगरून होतं. पूर्वीसारखे आता गडीही मिळत नाहीत. माझी चार एकर शेती आहे. त्यातील विहिरीवर एकरभर बागायती पीक घेतो. बाकी तीन एकर अजूनही पावसावरच अवलंबून आहे.

Friday, January 09, 2015 AT 05:45 AM (IST)

चार भावांत मी मोठा आहे. मला मूलबाळ नाही. मुलांसाठी दुसरं लग्न मी केलं नाही. तिन्ही भावांना मुलीच आहेत. आम्ही मुलींना शिक्षण दिलं. मुलीही हुशार आहेत. सगळ्या मुली नोकरीला लागल्या. त्यांच्या पसंतीनेच लग्नं झाली. त्या त्यांच्या संसारात सुखी-समाधानी आहेत. कुणाचीच काही तक्रार नाही. आमची एकत्रित बत्तीस एकर बागायती शेती आहे. चार नंबरचा भाऊ दुधाचा धंदा करतो. त्याने त्यात चांगलाच जम बसविला आहे. शेतात दोन विहिरी आहेत. पाटाचेही पाणी आलं आहे.

Thursday, January 08, 2015 AT 05:30 AM (IST)

गावातील लोकांच्या गरजा वाढत आहेत. पूर्वी अशी परिस्थिती होती, की आगपेटी हवी असेल तर चार मैल जावं लागायचं. हा काही फार पूर्वीचा काळ नाही. सगळीच शहरं वाढत आहेत त्यामुळे आसपासच्या गावांपर्यंत लोकवस्ती येत आहे. खेड्यात रोजगार नाही. पिण्याचे पाणीही वेळेला मिळत नाही. बऱ्याच गावात जिरायती शेतीच अधिक आहे. त्यामुळे साहजिकच निसर्गावर अवलंबून राहावे लागते. पाऊस नियमित आणि योग्य वेळेला पडेल याची खात्री नाही.

Wednesday, January 07, 2015 AT 05:45 AM (IST)

 
 
About Us | Contact Us | Ad Rate Card | RSS
© Copyrights Agrowon.com - All rights reserved.
of
Powered By: