Last Update:
 
संपादकीय
आदिनाथ चव्हाण शेती क्षेत्राची व्याप्ती आणि यापुढील आव्हाने पाहता एका रात्रीत बदल घडणार नाही, हे मान्य केले, तरी त्याबाबत किमान काही गोष्टींना सुरवात झाली, कामाची गती वाढली, तर ती शेती क्षेत्राच्या दृष्टीने आश्‍वासक बाब ठरणार आहे. ज्यावर देशातील 60 टक्के लोकसंख्या अवलंबून आहे आणि ज्याच्यातून 50 टक्‍क्‍यांहून अधिक रोजगाराची निर्मिती होते, असे शेती हे खूपच गुंतागुंतीचे आणि अनेक आव्हानांनी घेरलेले क्षेत्र आहे.

Tuesday, May 26, 2015 AT 05:30 AM (IST)

मोदी सरकारचे ठळक यश आहे ते एकजिनसी सरकारचे अस्तित्व जाणवून देण्यात. लोकांच्या अपेक्षा उंचावण्यात परंतु हे वातावरण किायम ठेवायचे असेल, तर कायम "इलेक्‍शन कॅंपेन मोड'मध्ये न राहता त्यातून बाहेर येऊन झडझडून कामाला लागायला हवे! आजच्याच दिवशी मागच्या वर्षी नरेंद्र दामोदरदास मोदी देशाचे पंतप्रधान झाले. ती ऐतिहासिक घटना ठरली. मोदींच्या रूपाने कोट्यवधी भारतीयांच्या आशा सत्तास्थानी विराजमान झाल्या. "अच्छे दिन आ गये' अशा भावना भरून राहिल्या.

Tuesday, May 26, 2015 AT 05:30 AM (IST)

भारतामध्ये अन्न सुरक्षा कायदा लागू झालेला असला, तरी "सर्वांकरिता अन्न'चे स्वप्न अजून प्रत्यक्षात आलेले नाही. भारतात निर्माण होणाऱ्या अन्नधान्याची वाहतुकीत मोठ्या प्रमाणावर नासाडी होते, असे "युनायटेड नेशन्स डेव्हलपमेंट प्रोग्राम'चे म्हणणे आहे. हे पाहता अन्न महागाईच्या विरोधातील लढाई अजून संपलेली नाही, हेच निष्पन्न होते.

Monday, May 25, 2015 AT 05:45 AM (IST)

द्राक्ष निर्यातीतून उत्पादकांना चांगला आधार मिळतो. कॅनडात आपली निर्यात वाढली तर देशांतर्गत बाजारात द्राक्षांना चांगले दर मिळतील. थोडी फार दक्षता, योग्य नियोजन आणि एकत्रित प्रयत्न या त्रिसूत्रीच्या बळावर संधीचे सोने आपण करू शकतो. आपल्या देशात सुमारे 36 लाख मेट्रिक टन द्राक्षाचे उत्पादन होते. त्यापैकी एक लाख 92 हजार मेट्रिक टन म्हणजे जवळपास सहा टक्के द्राक्षाची निर्यात होते. द्राक्षाच्या जागतिक बाजारपेठेत आपला वाटा फारच कमी आहे.

Monday, May 25, 2015 AT 05:30 AM (IST)

मोसमी पावसाच्या लहरीपणाला आपण आवर घालू शकत नाही पण त्याला तोंड कसे द्यायचे याची आखणी मात्र नक्कीच करू शकतो. पाण्याचे संवर्धन आणि बचत हीच पाण्याची निर्मिती असते. पूर्वमोसमी पावसाने दिलेल्या थोड्याशा दिलाशानंतर विदर्भ, मराठवाड्यावर सूर्य आग ओकतो आहे. वाढत्या उन्हाबरोबर राज्यातील जलाशयांतील पाणीपातळी झपाट्याने खालावते आहे. प्रकल्पांमध्ये जेमतेम 22 टक्के पाणीसाठा शिल्लक आहे. त्यातच बाष्पीभवनाचा वेग वाढल्याने धरणे आटू लागली आहेत.

Saturday, May 23, 2015 AT 06:00 AM (IST)

98 टक्के शेती सिंचनाखाली असणाऱ्या पंजाबमधील शेतकऱ्यांनासुद्धा एका वर्षाची नैसर्गिक आपती सोसण्याची शक्ती उरलेली नाही. म्हणून केवळ सिंचन सुविधा वाढविणे हे शेतकरी समस्येचे समाधान नाही. शेती उत्पादनाचे मूल्य, उत्पादन खर्चापेक्षा जास्त मिळावे यासाठी त्यास मुक्तपणे निर्यात करू देणे आवश्‍यक झाले आहे. प्रकाश मा. पद्मावार तुरीचे दर आठ दिवसांपूर्वीच 7 हजार 500 रुपये प्रति क्विंटलपर्यंत पोचले होते.

Saturday, May 23, 2015 AT 05:15 AM (IST)

जगात सर्वाधिक धान्य अमेरिका पिकवते. जनुकीय आधारित तंत्रज्ञानयुक्त धान्ये प्रामुख्याने पशुखाद्य आणि इथेनॉलनिर्मितीकरिता वापरले जाते. मानवी आहारातही जीएम धान्याचा उपयोग होत आहे. मात्र अलीकडेच आरोग्यविषयक जागृतीमुळे तेथील ग्राहकांना जीए धान्ये नको आहेत. भारतातील धान्ये पिकणाऱ्या गरीब शेतकऱ्यांसाठी ही नवी संधी आहे. दीपक चव्हाण अमेरिकेसह विकसित देश भारतातील नॉन जीएम धान्यांच्या आयातीवर भर देत आहे.

Friday, May 22, 2015 AT 05:45 AM (IST)

कृषी विकासदर वाढवायचा म्हणजे केवळ अन्नधान्य उत्पादनात वाढ करून चालणार नाही. त्यासोबत पूरक व्यवसाय, फळे-भाजीपाला प्रक्रिया उद्योगाचे जाळे उभारण्यावरही लक्ष द्यावे लागेल. कृषी क्षेत्रात खासगी गुंतवणूकदार, उद्योजक यांची गुंतवणूकही वाढायला हवी. मागील काही दशकांमध्ये कृषी क्षेत्राचा विकासदर वाढत नसतानाही देशाचा आर्थिक विकासदर चांगला होता. काही अर्थतज्ज्ञांचा तसा मानसही झाला होता की, कृषी क्षेत्राचा विकासदर आणि देशाचा विकासदर यांचा काही संबंध नाही.

Friday, May 22, 2015 AT 05:45 AM (IST)

शेती क्षेत्रातील रोजगाराच्या संधी कमी होत आहेत, ही बाब खरी नाही. शेतीवर आधारित सर्व व्यवसाय, सेवा, सुविधा यांचा विचार केला तर फार मोठा रोजगार आज आहे. हा रोजगार पुढेही वाढविण्यासाठी कृषी क्षेत्रामध्ये गुंतवणूक वाढविण्याची गरज आहे. डॉ. भास्कर गायकवाड मागील तीन-चार दशकांपासून कृषी क्षेत्राकडे बघण्याचा दृष्टिकोन मोठ्या प्रमाणात बदलला आहे. उच्च शेती, मध्यम व्यापार आणि कनिष्ठ नोकरीच्या विरुद्ध स्थिती झाली आहे.

Thursday, May 21, 2015 AT 05:30 AM (IST)

दूध, भुकटीचे दर आंतरराष्ट्रीय बाजारपेठे वाढले, की लगेच हस्तक्षेप करणाऱ्या सरकारने यांचे दर कमी झाल्यावर उत्पादक, दूध संघाच्या हितार्थ हस्तक्षेप का करू नये? दूध उत्पादनात आघाडीवरच्या आपल्या राज्यात उत्पादक आणि सर्वसामान्य ग्राहक यांना परवडणार नाही, अशी दूधदराची स्थिती आहे. विशेष म्हणजे आंतरराष्ट्रीय बाजारात दूध भुकटीचे दर कमी झाल्याने भुकटी निर्मितीकडे दूध संघांचा कल नाही. त्याच वेळी दूध मागणीही घटली आहे.

Thursday, May 21, 2015 AT 05:30 AM (IST)

उत्पादित शेतमालावर पाहिजे त्या प्रकारच्या प्रक्रिया किंवा काढणीपश्‍चात आवश्‍यक संस्करण करण्याच्या सर्व यंत्रणा खेड्यामध्ये उभ्या राहिल्या तर त्यातून मोठ्या प्रमाणात गावामध्येच रोजगार निर्मिती होऊ शकेल, तसेच शहरातील लोकसंख्यावाढ हा गंभीर प्रश्‍न कमी होण्यास मदत होईल. डॉ. भास्कर गायकवाड भारत हा कृषिप्रधान असला तरीही या भागातील समाजाला रोजगाराच्या संधी पाहिजे त्या प्रमाणात उपलब्ध झालेल्या नाहीत.

Wednesday, May 20, 2015 AT 06:00 AM (IST)

20 मे हा दिवस राज्यात "पशुसंवर्धन दिन' म्हणून साजरा केला जातो. अशावेळी या विभागास आवश्‍यक संसाधने आणि पुरेसे मनुष्यबळ देऊन अधिक सक्षम करण्याच्या दिशेने राज्य शासनाने पावले उचलायला हवीत. आपल्या राज्यातील 82 टक्के शेती क्षेत्र जिरायती आहे. या शेतीतून शाश्‍वत आर्थिक मिळकत होत नाही. ही तूट भरून काढण्याकरिता बहुतांश शेतकरी दुग्ध व्यवसाय, शेळी-मेंढीपालन या व्यवसायाचा आधार घेतात.

Wednesday, May 20, 2015 AT 05:45 AM (IST)

पाणीउपसा यंत्र विजेअभावी अथवा भारनियमनामुळे सिंचन न करू शकणाऱ्या शेतकऱ्यांसाठी वरदानच म्हणावे लागेल. या नवसंशोधनाचे केवळ कौतुक पुरेसे नाही, तर हे गरजवंत सर्व शेतकऱ्यांपर्यंत पोचायला हवे. पालघर जिल्ह्यातील दुर्गम डोंगराळ भागात पाणी असूनही कमलाकर उराडे या शेतकऱ्याला भारनियमनामुळे शेतीसाठी सिंचन अशक्‍यप्राय झाले होते. पाण्याअभावी शेती परवडत नसल्यामुळे त्यांच्यावर मोलमजुरी करण्याशिवाय पर्याय उरला नव्हता.

Tuesday, May 19, 2015 AT 05:15 AM (IST)

उच्च शिक्षणापासून वंचित राहिलेल्या दर वर्षी 2.50 कोटी मुलांना रोजगाराभिमुख शिक्षण देण्यासाठी कमीत कमी 2.50 लाख कौशल्यपूर्ण शिक्षण देणाऱ्या संस्थांची निर्मिती करण्याची गरज आहे. प्रत्येक तालुक्‍यामध्ये अशा संस्था स्थापन व्हायला हव्यात. डॉ. भास्कर गायकवाड रोजगाराचा प्रश्‍न संपूर्ण जगाला भेडसावतोय. जगातील प्रगतीशील देशाबरोबर आर्थिकदृष्ट्या प्रगत देशातील युवकांनाही रोजगाराचा प्रश्‍न मोठ्या प्रमाणात भेडसावत आहे.

Tuesday, May 19, 2015 AT 05:00 AM (IST)

पूर्वी वळवाचा पाऊस निद्रीस्त जमिनीस जागृत करत असे. तिच्यामध्ये जिवंतपणा भरत असे. आता मात्र हाच वळवाचा पाऊस सोबत गारा घेऊन जमिनीस वेदना देत आहे कारण तिचा प्राणवायू असलेले सेंद्रिय सत्त्वच आपण सर्वांनी हिरावून घेतले आहे. 60-65चा माझ्या शालेय जीवनाचा काळ. दिवाळी आणि उन्हाळ्याच्या सुट्या पडल्या की माझी पाऊले आजोळी जाण्यासाठी आतूर होत असत. "मामाचा गाव' अशी कृषी पर्यटनाची कल्पना त्याकाळी नव्हती.

Monday, May 18, 2015 AT 05:45 AM (IST)

जागतिक आरोग्य संघटनेच्या पुढाकाराने देवी निर्मूलनाकरिता शिस्तबद्ध लसीकरणाची मोहीम जगभर राबवून देवी रोगास हद्दपार करण्यात आपण यशस्वी झालो आहोत. अशा प्रकारची मोहीम शेळ्या-मेंढ्यांतील पीपीआरला हद्दपार करण्याकरिता राज्य शासनाने हाती घ्यायला हवी. "पीपीआर' हा जनावरांना होणार घातक असा विषाणूजन्य रोग आहे. मागील सहा महिन्यांपासून राज्यात या रोगाचा कहर चालू आहे. या रोगाची लागण होऊन अनेक जिल्ह्यांत शेळ्या-मेंढ्यांची कळपातील संख्या अर्ध्यावर येत आहे.

Monday, May 18, 2015 AT 05:30 AM (IST)

विद्यमान केंद्र शासनाने देशभरात शंभर "स्मार्ट सिटी' उभारण्याचा मनोदय जाहीर केला आहे. यावरून शासनकर्त्याचा धोरणात्मक कल नागरीकरणाकडे असेल, हे अधोरेखित होते. "खेड्याकडे चला' या महात्मा गांधीच्या तत्त्वप्रणालीच्या विरुद्ध दिशेने शासनाची पावले पडत आहेत. "स्मार्ट सिटी'बरोबरच "स्मार्ट शेती' असा हातात हात घालून प्रवास केला, तरच "सबका साथ, सबका विकास' ही उक्ती खरी ठरेल.

Saturday, May 16, 2015 AT 06:00 AM (IST)

अन्नधान्य उत्पादन हे लागवडयोग्य शेतजमिनीतच शक्‍य आहे. मात्र शहरीकरण, औद्योगीकरण हे पडीक जमिनीवर उभे राहू शकतात, असे असताना वहितीखालील क्षेत्राचे दर वर्षी मोठ्या प्रमाणात बिगर शेती क्षेत्रात होणारे रूपांतर राज्याला परवडणारे नाही. जनगणना, कृषी गणना असो की पशु-पक्षी गणना यातून पुढे येणारे वास्तव तसेच विविध समित्यांचे अभ्यासपूर्ण अहवाल हे वर्तमान परिस्थितीत उचलायची पावले आणि भविष्यातील वाटचालीची दिशा स्पष्ट करतात.

Saturday, May 16, 2015 AT 05:30 AM (IST)

वीज ही बिनतारी यंत्रणा नाही, त्यामुळे राज्यभर सर्वत्र वीज वाहून नेण्यासाठी उच्चदाब व लघुदाब विद्युत वाहिन्यांचे जाळे पसरलेले आहे. या वाहिन्यांमुळे, ठिणग्या, शॉर्टसर्किट, शॉक आदी कारणाने शेती, घरे, जनावरे व मानवी जीवितांची हानी होते. यासंबंधी नुकसानभरपाईच्या तरतुदी आहेत, ज्या शेतकऱ्यांना माहिती असणे आवश्‍यक आहे.

Friday, May 15, 2015 AT 05:30 AM (IST)

ज्या वर्षी उन्हाने जमीन जेवढी जास्त तापेल तेवढा पावसाळा चांगला असतो, असे या अगोदरचे अनुभव आहेत. या वर्षी तर जमीन तापलीच नाही, त्यामुळे कमी आणि अनियमित पाऊसमानाची शक्‍यता वाढली आहे. फेब्रुवारी ते मे ही चार महिने राज्यात कडक उन्हाळ्याची असतात. जिरायती शेतीत उन्हाळी हंगामात पिके नसल्याने शेतकरी मशागतीच्या कामात गुंतलेला असतो. चांगली मशागत हा पुढे उत्तम पिकांसाठी घातलेला पायाच समजला जातो.

Friday, May 15, 2015 AT 05:30 AM (IST)

भूविकास बॅंका बंद करण्याचा निर्णय अखेर राज्य सरकारला घ्यावा लागला. मात्र त्या बॅंका ज्या सेवा देत होत्या त्या इतर बॅंकांकडून मिळायला हव्यात, हे सरकारने आता पाहायला हवे. सध्याच्या सहकारी आणि खासगी बॅंकांच्या स्पर्धेत भूविकास बॅंकांचे पुनरुज्जीवन करणे सरकारला अव्यवहार्य वाटते, त्यामुळे या बॅंकांना टाळे ठोकण्याचा निर्णय अखेर राज्य सरकारने घेतला आहे. स्वातंत्र्यपूर्व काळात अनेक शेतकऱ्यांच्या जमिनी सावकारांकडे गहाण पडलेल्या होत्या.

Thursday, May 14, 2015 AT 05:45 AM (IST)

शेतकऱ्यांचा विजेचा वापर आणि महावितरणची वीज वितरण गळती या दोन्ही बाबी एकमेकांशी जोडल्या गेलेल्या आहेत. शेतकऱ्यांचा वीजवापर वाढवून दाखविला की वितरण गळती आपोआपच कमी दिसते. प्रताप होगाडे - कृषी संजीवनी व वितरण गळती 2004 मध्ये पहिली कृषी संजीवनी योजना आली ती मोठ्या प्रमाणात यशस्वी झाली. त्यानंतरची चांगली योजना 2014 ला आली. त्यामध्ये सर्व व्याज, दंड व 50 टक्के मुद्दल माफी होती.

Thursday, May 14, 2015 AT 05:30 AM (IST)

राज्यातील सर्व शेतकरी वीज ग्राहकांना आम्ही जाहीर आवाहन करीत आहोत, की मित्रांनो, मीटर लावणे तुमच्याच हिताचे आहे. प्रत्यक्षात जेवढी वीज वापराल तेवढेच बिल प्रति युनिट दराने भरावे लागेल आणि अनावश्‍यक अनेक भुर्दंड कमी होतील. प्रताप होगाडे शेतीपंपांच्या बाबतीत अनेक वेळा रोहित्र, (ट्रान्सफॉर्मर) जळते वा बंद पडते.

Wednesday, May 13, 2015 AT 05:45 AM (IST)

तरुणांचा ग्रामीण भागात उद्योजकतेचा आत्मनिर्धार, सरकारी पातळीवरून कौशल्यवृद्धी आणि आर्थिक पाठबळ आणि समाजाचे प्रोत्साहन ही त्रिसूत्री शहरे आणि खेड्यातील दरी मिटवू शकते. देशात शहरकेंद्रित विकासाचे धोरण राबविले जात असल्यामुळे रोजगाराच्या बहुतांश संधी शहरातच उपलब्ध होत आहेत, त्यामुळे ग्रामीण भागातील अनेक सुशिक्षित, अशिक्षित तरुण हाताला काम आणि पोटाची खळगी भरण्यासाठी शहरांची वाट धरताहेत. देशात खेडे आणि शहरे यातील दरी वाढतच जात आहे.

Wednesday, May 13, 2015 AT 05:15 AM (IST)

राष्ट्रीय वीजदर धोरणाने दारिद्य्ररेषेखालील ग्राहकांना प्राधान्य व विशेष दर सवलत देण्यास मान्यता दिलेली आहे पण शेतीबाबत अशी मान्यता दिलेली नाही, हे अत्यंत गंभीर आहे. प्रताप होगाडे "योग्य गुणवत्तेची वीज' याबाबतीत जो आनंदीआनंद आहे, तो वर्णन करण्याची फारशी गरज नाही. याचा अनुभव राज्यातील सर्व शेतकरी दररोज घेत आहेत. कागदोपत्री वीज दिवसा 8 तास व रात्री 10 तास असते. तथापि, प्रत्यक्षात ती कमी वेळ म्हणजे 4/6/8 तासच मिळते हे जगजाहीर आहे.

Tuesday, May 12, 2015 AT 05:45 AM (IST)

रात्रीच्या वेळी वीज अतिरिक्त व शिल्लक राहते, त्यामुळे दररोज अंदाजे 2000 मेगावॉट रात्रीची वीज शेतकऱ्यांच्या माथी मारली जात आहे. रात्री पंप चालवायचा कसा? पाणी द्यायचे कसे? रानटी जनावरांचे काय? साप- किरडांचे काय? यापैकी कोणत्याही प्रश्‍नाचे उत्तर सरकार व महावितरण कंपनी देत नाही. प्रताप होगाडे शेती ही या देशातील किमान 60 टक्के लोकसंख्येची जीवनशैली आहे.

Monday, May 11, 2015 AT 05:30 AM (IST)

सघन कापूस लागवड पद्धती हे अधिक उत्पादनाचे तंत्र आहे. यांस बीटी कापसातील सरळवाणांचा आधार मिळाल्यास दुधात साखर म्हणावी लागेल. देशातील कापूस उत्पादकांचे सर्वांगीण हित लक्षात घेता बीटी कापसातील सरळ वाणांना परवानगी मिळायलाच हवी. आपल्या देशात 2000 दरम्यान कापसाच्या बीटी वाणांना परवानगी देण्यात आली. त्या वेळी कापूस उत्पादक बोंडअळी या घातक किडीने त्रस्त झालेला होता.

Monday, May 11, 2015 AT 05:30 AM (IST)

मेघ भौतिक शास्त्रज्ञ गारांनी प्रभावीत झालेले ढग, त्याचा वेग वेळीच ओळखून विशेष विमानाद्वारा अशा ढगांवर रसायनांचा मारा करून निर्माण होणाऱ्या गारांचे पाण्यात रूपांतर करतात. अनेक वेळा या ढगांना धरणाच्या दिशेने वळवून धरण क्षेत्रात पाऊस पाडणे सहज शक्‍य आहे. चीनमध्ये ही प्रणाली खूप विकसित आहे. डॉ. नागेश टेकाळे अवकाळी पाऊस, गारांची वादळे यांचे आगमन ओळखणारी आधुनिक प्रणाली आज ऑस्ट्रेलिया आणि न्यूझीलंडमध्ये खूपच प्रगत झालेली आहे.

Saturday, May 09, 2015 AT 05:30 AM (IST)

फळपिके शेतकऱ्यांच्या उत्पन्नवाढीस मोलाचा हातभार लावतात. एवढेच नव्हे ग्रामीण भागातील बेरोजगारी दूर करून कृषी क्षेत्राचा विकासदर वाढविण्याची ताकद फळबाग लागवडीत आहे. शेती व्यवसाय मुळातच जोखीमयुक्त मानला जातो. हवामान बदलाच्या काळात अलीकडे हा व्यवसाय तर खूपच अशाश्‍वत झाला आहे. अशा परिस्थितीत शेतकऱ्यांना उत्पादनाचे वेगवेगळे स्रोत निर्माण करावे लागतील.

Saturday, May 09, 2015 AT 05:30 AM (IST)

जनावरांकडून मानवाला आणि मानवाकडून जनावरांना बाधा होण्याचे एवढे मोठे प्रमाण आणि प्रचंड नुकसान असून, पशुवैद्यकीय संस्था आणि मानवी आरोग्याशी संबंधित सर्व वैद्यकीय संस्था यांच्यात आतापर्यंत समन्वय नव्हता. समन्वयाची ही मुहूर्तमेढ "वन हेल्थ' अभियानाने रोवली आहे. भारतात पशुसंगोपनापासून कत्तलखाने, चामडी उद्योग आदी पशूंशी निगडित व्यवसायाशी 30 टक्के लोक जोडलेले आहेत. जनावरांपासून माणसाला आजार होण्याचे प्रमाण 68 टक्के आहे. क्षयरोग, देवी, ब्रुसेल्ला.

Friday, May 08, 2015 AT 05:45 AM (IST)

अवकाळी पाऊस आणि गारा यासारख्या नैसर्गिक आपत्तीत शासन केवळ आर्थिक मदतीवर भर देत आहे. हीच मदत आपत्ती प्रतिबंधक योजनांसाठी वापरली तर शेतकऱ्यांचे पीक काही अंशी वाचून त्याचा फायदा होईल. डॉ. नागेश टेकाळे महाराष्ट्र, मध्य-उत्तर भारतापासून ते पंजाबच्या गहू कोठारापर्यंत काळी आई, तिच्या आधारावर उभी असलेली पिके आणि त्यासाठी कष्ट घेणारा बळिराजा जानेवारी ते मे पहिल्या आठवड्यापर्यंत अवकाळी पाऊस आणि गारांचा वर्षाव झेलत आहे.

Friday, May 08, 2015 AT 05:30 AM (IST)

 
 
About Us | Contact Us | Ad Rate Card | RSS
© Copyrights Agrowon.com - All rights reserved.
of
Powered By: