Last Update:
 
संपादकीय
बाली, इंडोनेशिया येथील १६ व्या ‘जागतिक तलाव परिषदे’मध्ये ५ ते १० नोव्हेंबरमध्ये सहभागी होऊन माझे संशोधन सादर करण्याची संधी मला मिळाली. तेथील शेती पाहून काही शेतकऱ्यांशी संवादही साधता आला. यामधून आपल्या शेतकऱ्यांचा कसा फायदा होऊ शकतो यासाठीच हा लेख प्रपंच... डॉ. नागेश टेकाळे   महाराष्ट्र आणि मध्य प्रदेशमधील आदिवासींचे जीवन, तेथील शेती, शेतकरी, बालकांचे कुपोषण, शिक्षण, ग्रामीण स्वच्छता, जंगले, रानभाज्या ही सर्व माझी संशोधन क्षेत्रे.

Friday, December 09, 2016 AT 06:00 AM (IST)

सरकारला नोटाबंदीआधी ठोस उपाययोजना करून जिल्हा बॅंका, पतसंस्थांच्या माध्यमातून काळा पैसा पांढरा करण्याच्या मुळावरच घाव घालता आला असता. वास्तविक केवळ सहकारी बॅंका घोटाळेबाजांना पोसतात आणि राष्ट्रीयीकृत, खासगी बॅंका धुतल्या तांदळासारख्या, ही धारणाच मुळात अडाणीपणाची आहे. `तुम्ही पंतप्रधानांकडे जाऊनच बसा. जिल्हा बॅंकांचे व्यवहार सुरू करून आणा. त्यांना म्हणा माझा मुख्यमंत्रिपदाचा हट्ट तुम्ही पुरवला तसा हा एवढा आता पुरवा.

Friday, December 09, 2016 AT 06:00 AM (IST)

शाश्वत शेतीविषयी प्रत्यक्ष कृती करण्याऐवजी निव्वळ परिसंवादीय चर्चा आणि शासनाला सूचना-शिफारशी करणे हे हलवायाच्या घरावर तुळशीपत्र ठेवण्यासारखे आहे. शेती ही मूलतः निसर्गाच्या विरोधात जाऊन केलेली कृती आहे, याचा विसर पडून आपण शेतीच्या प्रश्नांची चर्चा करत आहोत, त्यामुळे प्रश्नांच्या गाभ्यापर्यंत पोचणे जणू अशक्य झाले आहे. याचे उदाहरण म्हणजे शाश्वत शेती.

Thursday, December 08, 2016 AT 06:00 AM (IST)

व्यवहारातील प्रमुख चलन बाद झाल्याने सर्वच लहान, मध्यम, मोठ्या उद्योग व्यवसायावर विपरीत परिणाम झालाय. अनेक छोटे उद्योग-व्यवसाय बंद पडल्याने कामगार, कारागिरांवर बेकारीचे संकट कोसळलंय, त्यांच्यावर उपासमारीची वेळ आलीय.  - प्रा.

Thursday, December 08, 2016 AT 05:45 AM (IST)

काही दिवसांपूर्वी महाराष्ट्र व तेलंगणा या राज्यात सिंचन प्रकल्प आणि पाणीवाटपासंबंधी करार झाला परंतु या करारामुळे काही प्रश्न निर्माण झाले असून, महाराष्ट्र आपले पाणी जपून ठेवण्यासाठी व पाणीवापरासाठी नरमाईची भूमिका घेत आहे का, अशी शंका येत आहे. - त्र्यंबकदार झंवर   पैनगंगा ही विदर्भातील महत्त्वाची नदी. अजंठ्याच्या डोंगरात उगम पावून बुलडाणा-वाशीम, हिंगोलीच्या सीमेवरून वाहत जाते.

Wednesday, December 07, 2016 AT 06:30 AM (IST)

राज्याच्या ग्रामीण भागातही कॅशलेस व्यवहाराच्या सोयी सुविधा आणि लोकांमध्ये प्रबोधन झाल्यास ते हळूहळू अशा व्यवहाराकडे वळतीलही, मात्र एवढ्यावरून सारेच आलबेल झाले, असे म्हणने चुकीचे ठरेल. केंद्र सरकारच्या जुन्या पाचशे, हजार रुपयांच्या नोटाबंदी निर्णयाला दोन दिवसांत एक महिना पूर्ण होणार आहे. या निर्णयानंतर रोकड व्यवहारावर पूर्णतः अवलंबून असलेली ग्रामीण अर्थव्यवस्था मोडकळीस आली आहे.

Tuesday, December 06, 2016 AT 06:30 AM (IST)

वर्षानुवर्षे ढासळणाऱ्या जमिनीच्या आरोग्याबाबतचे गांभीर्य लक्षात घेऊन शाश्वत जमीन विकासाच्या अनुषंगाने व्यापक नियोजन व अंमलबजावणीच्या दृष्टीने मंथन होण्यासाठी काल (५ डिसेंबर) जागतिक मृदा संवर्धन दिन सर्वत्र साजरा करण्यात आला. यानिमित्त जमिनीचे आरोग्य बिघडण्याची कारणे आणि ते सुधारण्याकरिता उपायांचा घेतलेला हा आढावा...  - एन. एस.

Tuesday, December 06, 2016 AT 06:00 AM (IST)

सुरवातीची तीनेक वर्षे अर्धी रासायनिक खते व अर्धी सेंद्रिय खते वापरत वापरत पुढे सेंद्रियचे प्रमाण वाढवून रसायने कमी करीत जावी लागतील. म्हणजे शेतीचे उत्पादन घटणार नाही.  - रमेश चिल्ले   शहरी मातेच्या दुधात डीडीटी व बीएचसीचे अंश ४० ते ५० टक्के व ग्रामीण मातेच्या दुधात २५ ते ३० टक्के अंश सापडलेले आहेत, तर रक्तात ८ ते १० टक्के रसायनांचे अंश सापडलेले आहेत.

Saturday, December 03, 2016 AT 06:00 AM (IST)

‘आयसीएआर’च्या नवीन धोरणाप्रमाणे अधिस्वीकृती देणे हा प्रकारच संपुष्टात आला असून, प्रत्येक विद्यापीठाने आपल्या गुणवत्ता आणि दर्जातून अधिस्वीकृती मिळविणे असा बदल केलेला आहे. राज्यातील पशुपालक, दुग्धव्यावसायिक आणि मत्स्यसंवर्धक जनतेच्या पाठबळ आणि विकासासाठी स्थापन करण्यात आलेल्या नागपूरच्या माफसूचा उद्या वर्धापन दिवस आहे.

Friday, December 02, 2016 AT 05:45 AM (IST)

स्वच्छ भारत अभियान यशस्वी करायचे असेल तर त्याची सुरवात गावांपासून व्हायला हवी. गावात हागणदारीमुक्तीनंतर स्वच्छ गोठ्यांवर लक्ष केंद्रित करायला हवे आणि गोठे स्वच्छ करायचे असतील, तर ते बाह्य परजीवी कीटकमुक्त असणे गरजेचे आहे.  डॉ. श्रीकांत सरदेशपांडे   जनावरांमध्ये गोचीड, माश्या, डास, या बाह्य परजीवी कीटकांचा प्रादुर्भाव झाल्यास हे कीटक रक्त शोषन करतात. त्यामुळे जनावरांमध्ये अशक्तपणा येतो.

Friday, December 02, 2016 AT 05:30 AM (IST)

आधुनिक शेतीत पैशाची गुंतवणूक होऊ लागल्याने शेतीला व्यवसायाचे स्वरूप प्राप्त झाले आहे. अशा आधुनिक शेतीच्या प्रारंभापासूनच शेतकऱ्यांनी शेतीच्या दैनंदिन नोंदी आणि जमा -खर्चाचा ताळेबंद समजून घेणे गरजेचे होते. आज आपण पाहतोय, शेती परवडत नाही, असा सूर सर्वत्र आढळतो. हे खरेही आहे. पण असा सूर आवळणाऱ्या एखाद्या शेतकऱ्यास एका वर्षातील पीकनिहाय केलेला खर्च आणि मिळालेले उत्पन्न याबाबत अचूक आकडेवारी विचारली तर ती सांगता येत नाही.

Wednesday, November 30, 2016 AT 06:00 AM (IST)

राज्याच्या शेतीला आज भेडसावणाऱ्या अनेक समस्यांवर अन्न प्रक्रिया हे एक उत्तर अाहे. एवढेच नव्हे, शेती आणि एकंदरीतच ग्रामीण भागाचा कायापालट करण्याची ताकद या उद्योगात आहे. आपल्या देशात स्वातंत्र्यप्राप्तीनंतर शेतमालाचे उत्पादनवाढीकरिता सातत्याने नियोजित प्रयत्न केले जात आहेत. त्यामुळेच तर देश अन्नधान्याच्या बाबतीत स्वयंपूर्ण झाला. फळे, फुले, भाजीपाला अशी वैविध्यपूर्ण पिकांच्या उत्पादनातही देशाने आघाडी घेतली आहे.

Saturday, November 26, 2016 AT 06:00 AM (IST)

दुग्ध व्यवसायाच्या समृद्धीसाठी गायी-म्हशी माजावर आणणे, माज संकलित करणे, कृत्रिम रेतन अवलंबणे आणि माज न ओळखता निर्धारित वेळी रेतन करून गर्भधारणा मिळविणे म्हणजे पशुतंत्रज्ञान महोत्सवाची पर्वणी.   - प्रा. डॉ. नितीन मार्कंडेय   देशात एकाच दिवशी दोन लाख गायींना कृत्रिम रेतनाद्वारे गर्भधारणा घडवून आणण्याची बातमी म्हणजे तंत्रज्ञान महोत्सवाची सुवर्णसंधी असाच विचार व्हावा.

Friday, November 25, 2016 AT 06:00 AM (IST)

संभाजीराव भिडे गुरुजी 51,111 व्या साखर पोत्याचे पूजन सातारा - छत्रपती शिवाजी महाराज हे रयतेचे राजे होते. रयतेला सुखी-समाधानी ठेवण्याची दृष्टी त्यांच्याकडे होती. खरे तर, भोसले या नावातच मोठी ताकद होती आणि आहे. अशीच दूरदृष्टी असलेल्या मदनदादा भोसले यांचे नेतृत्व किसन वीर साखर कारखान्याला लाभल्यामुळे शेतकरी हिताची प्रती शिवसृष्टी येथे उभी राहिली आहे, असे मत शिवप्रतिष्ठानचे संस्थापक संभाजीराव भिडे गुरुजी यांनी व्यक्त केले.

Thursday, November 24, 2016 AT 06:30 AM (IST)

जेव्हा शासन स्तरावर एखाद्या नवीन तालुक्याची निर्मिती केली जाते तिथे केवळ पाच-दहा लोकांनाच नोकऱ्या मिळू शकतात. मात्र, जेव्हा सहकारी क्षेत्रात एखादा उद्योग उभा राहतो तेव्हा एकाच वेळेस हजारो तरुणांना रोजगाराच्या संधी प्राप्त होतात हे वास्तव आहे. प्रा. कृ. ल. फाले   सहकारी संस्था या आर्थिक व्यवहार करणाऱ्या व्यावसायिक संस्था आहेत. त्याची ध्येयधोरणे, कार्यप्रणाली, व्यवस्थापन यांची विशिष्ट पद्धत आहे.

Thursday, November 24, 2016 AT 06:30 AM (IST)

ग्रामीण भागात अडचण आहे ती नव्या चलनी नोटांच्या उपलब्धतेची आणि त्या ज्या मार्गे शेतकऱ्यांपर्यंत पोचतात त्या जिल्हा बॅंकांवरील निर्बंध दूर करण्याची. पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांच्या पाचशे, हजारच्या नोटाबंदीच्या निर्णयानंतर सुरू झालेले कवित्व लवकर संपण्याची कोणतीही चिन्हे अद्याप दृष्टिपथात नाहीत. चलनव्यवहारांबाबत दररोज नवनवे निर्णय, निर्बंध जाहीर करणारे सरकार आणि गोंधळलेली जनता असे चित्र समग्र देशात तयार झाले आहे.

Thursday, November 24, 2016 AT 06:30 AM (IST)

उद्योजकांना बॅंका स्वतः तोट्यात जाऊन कर्जमाफी देतात. एवढेच नव्हे एनपीएमध्ये गेलेल्या कंपन्यांनाही बॅंकांनी पुन्हा कर्ज दिल्याची अनेक उदाहरणे देशात आहेत. देशात काळ्या पैशावर निर्बंध आणण्यासाठी पाचशे व एक हजाराच्या नोटांवर बंदी आणली आहे. या चलन बदल प्रक्रियेत शहरांतील बॅंका, त्यांच्या शाखा दिवसरात्र उत्तम कामगिरी बजावत असल्याने दिल्लीपासून गल्लीपर्यंत त्यांचे कोडकौतुक सुरू आहे.

Saturday, November 19, 2016 AT 06:15 AM (IST)

सरकार नवनव्या सुधारित पद्धतींची अंमलबजावणी करण्याचा प्रयत्न करते. मात्र ते शास्त्रीय पद्धतीने न झाल्यामुळे आणि शेतकऱ्यांना न पटल्याने अर्धवट झालेले काम वाया जाते. कुठलीही नवीन पद्धत शेतकऱ्यांना पटल्याशिवाय पुढे जात नाही आणि नवीन पद्धतीने काही करायचे म्हटले तर सुरवातीचा खर्च असतोच.   बॉन निंबकर  नारायण कानिटकर यांनी शेताबरोबरच प्रयोगशाळा आणि हरितगृहांमध्येही प्रयोग केले.

Saturday, November 19, 2016 AT 05:30 AM (IST)

राज्यामध्ये आजमितीला केवळ २० टक्के दुधावर मूल्यवर्धन, प्रक्रिया होत असून, याचे प्रमाण आपल्याला ५० टक्क्यांपर्यंत वाढविण्यास वाव आहे. उत्पादित मालाला बाजारपेठेत कमी भाव मिळतो आणि हमीभाव नसेल तर उत्पन्न खर्चही पूर्ण होत नाही. ही शेतकऱ्यांची परिस्थिती गेल्या अनेक वर्षांत बदलली गेली नाही. उत्पादित मालाची विक्री विनाविलंब करण्याची मानसिकता स्पर्धेच्या युगात शेतकऱ्यांना, पशुपालकांना अडचणीची ठरते आणि आर्थिक फायदाही कमी मिळतो.

Friday, November 18, 2016 AT 06:15 AM (IST)

पाऊस किती पडतो त्यावरून पीक किती येणार ते ठरते. मात्र पीक चांगले येण्यासाठी पाऊस कधी पडतो, किती जोरात पडतो आणि पडलेल्या पावसाचे नेमके काय होते हे पाहणेही महत्त्वाचे आहे. त्यावरच किती पीक येणार, येणार की नाही हे ठरते. याबद्दल नारायण कानिटकर यांनी केलेला अभ्यास काय सांगतो, ते पाहू.  - बॉन निंबकर   पाऊस पडल्यानंतर पाण्याचा निचरा प्रामुख्याने तीन प्रकारे होतो.

Friday, November 18, 2016 AT 06:00 AM (IST)

कृष्णा नदीच्या माध्यमाने आपले पाणी कर्नाटक, आंध्र मध्ये वाहून जाते. या राज्यांनी या नदीवर मोठमोठे प्रकल्प उभारून कृष्णा खोऱ्यांचा भाग समृद्ध करून घेतला आहे. आपण मात्र आपल्या हक्काचे पाणीही पूर्ण क्षमतेने वापरत नाही.  - त्र्यंबकदास झंवर  कृष्णा!! दक्षिण भारतातील एक महत्त्वाची नदी. महाबळेश्वरपासून उगम पावून ही नदी आंध्र प्रदेशात मच्छलीपट्टणम येथे तीन प्रवाहाद्वारे त्रिभूज प्रदेश करून समुद्राला मिळते.

Wednesday, November 16, 2016 AT 05:30 AM (IST)

अन्नधान्याची खरेदी आणि उपलब्ध साठवण क्षमता यात एफसीआयचा तालमेळ कधीच नव्हता, आजही नाही. अन्नधान्याच्या मागणी-पुरवठ्यातील वारंवारची तफावत हेही एफसीआयच्या नियोजनाच्या अभावाचा भाग आहे. भारतीय अन्न महामंडळाने (एफसीआय) गेल्या वर्षी किमान आधारभूत किमतीमध्ये (एमएसपी) खरेदी केलेल्या सुमारे १६ हजार टन ज्वारीला कीड लागल्याचे अकोट येथे निदर्शनास आले आहे.

Wednesday, November 16, 2016 AT 05:15 AM (IST)

दोन आठवड्यांपूर्वी बाबई (मध्य प्रदेश) येथील सुमित्रा पब्लिक स्कूल या शाळेचा अभ्यास करण्यासाठी मी आणि माझे जवळचे मित्र तेथे गेलो होतो. होशिंगाबाद-पंचमढी रस्त्यावर गावाच्या बाहेर शाळा छान बांधलेली आहे. सर्वात महत्त्वाचे म्हणजे या शाळेत सर्व मुले परिसरातील शेतकऱ्याचींच आहेत.  डॉ. नागेश टेकाळे  शेतकरी आणि शिक्षण यांचा काही संबंध आहे का? असा प्रश्न स्वातंत्रप्राप्तीनंतरच्या एक दशकामध्ये कुणी विचारला असता, तर उत्तर नकारार्थीच आले असते.

Tuesday, November 15, 2016 AT 05:30 AM (IST)

अनुदान वाटपाची प्रक्रिया जेवढी किचकट आणि लांब तेवढा घोटाळा करण्यास वाव अधिक, हे आत्तापर्यंतच्या अनुभवावरून दिसून येते. त्याकरिता योजना अंमलबजावणी अनुदान वाटपाची प्रक्रिया साधी, सोपी, सरळ आणि अधिक पारदर्शक असायला हवी. गेल्या आठ महिन्यांपासून कांद्याच्या दरात मोठी घसरण चालू आहे. अगदी १०० रुपये क्विंटलपर्यंत कांदा दर घसरले होते. कांद्याच्या पडलेल्या दराने उत्पादक प्रचंड अडचणीत आले. अनेक ठिकाणी कांद्याला अनुदानासाठी आंदोलनेही झाली.

Tuesday, November 15, 2016 AT 05:30 AM (IST)

शेतकऱ्यांना सक्षम करण्यासाठी उत्पादन, प्रक्रिया, विक्री याबाबतचे अधिकार त्यांच्या हातातच यायला हवेत, या संकल्पनेतूनच तर उत्पादक कंपन्या पुढे आल्या आहेत. अशा वेळी त्यांना सर्वांगानी मुक्तता मिळाली, तरच खऱ्या अर्थाने स्वातंत्र्य आणि न्यायता लाभेल. शेतमाल विपणन हा आजच्या घडीला शेतकऱ्यांकरिता सर्वाधिक डोकेदुखीचा विषय होऊन बसला आहे.

Friday, November 04, 2016 AT 01:41 PM (IST)

पावसाळ्यात किंवा आता पावसाळ्यानंतर ज्या विहिरीतील पाण्याचा उपसा सिंचनासाठी केला जात नाही अथवा फार कमी केला जातो, अशा विहिरीतील अतिरिक्त पाणी आपल्याच शेतातील विंधन विहिरीत सायफन पद्धतीने सोडून पुनर्भरण करता येऊ शकते. ज्या विंधन विहिरीद्वारे आपण भूजलाचा उपसा करून आपल्या शेतीचे सिंचन करून शेतातून उत्पन्न काढतो. आपल्या पिण्याच्या पाण्याच्या गरजा भागवू शकतो, त्याच विंधन विहिरींचा उपयोग भूजलाचे पुनर्भरण करण्यासाठी शक्य आहे.

Friday, November 04, 2016 AT 01:40 PM (IST)

राज्याची सरासरी ऊस उत्पादकता आणि प्रगतिशील शेतकऱ्यांच्या उसाची उत्पादकता यात चार ते पाच पटीचे अंतर आहे. उसाच्या दराबाबत संघर्ष करणाऱ्या संघटनांनी यावरही लक्ष केंद्रित करायला हवे. राज्यातील ऊस गळीत हंगाम आता लवकरच सुरू होणार आहे. स्वाभिमानी शेतकरी संघटनेने उसाचा पहिला हप्ता ३२०० रुपये देण्याची मागणी केली आहे. बाजारपेठेत साखरेचे दर वाढलेले आहेत, त्यामुळे उसाला जादा दर मिळावा, अशी संघटनेची भूमिका आहे.

Wednesday, November 02, 2016 AT 08:00 AM (IST)

शेतकऱ्यांनी हायवे, मोठे रस्ते या बाजारपेठा विकसित करून, आपला शेतमाल विकून, आज होणारी आपली पिळवणूक काही प्रमाणात का होईना थांबविता येणार नाही का? निश्चितच येणार आहे. यासाठी धाडस करून शेतकऱ्यांनी पुढे येणे आवश्यक आहे.  - अप्पासाहेब पुजारी  राज्यात व राज्याबाहेर प्रवास करीत असताना शेतमालाच्या विक्रीचे काही छोटे छोटे परंतु यशस्वी प्रयोग पाहावयास मिळाले.

Wednesday, November 02, 2016 AT 06:45 AM (IST)

सुबाभळीची मुळे खोलवर जात असल्याने तिला दुष्काळात धक्का बसत नाही शिवाय जास्त पाण्यातही सुबाभूळ तग धरून राहते. सुबाभळीमुळे होणाऱ्या नत्र स्थिरीकरणाने जमिनीची सुपीकता टिकून राहते. ऑस्ट्रेलियामध्ये १९८६ पर्यंत बीफ उत्पादनासाठी गुरे फक्त गवतावरच वाढवत असत. उत्तम प्रतीच्या गवतात जास्तीत जास्त १० ते १२ टक्के प्रथिने असतात. एका वर्षात ऑस्ट्रेलियन शेतकऱ्यांना जनावरांचे वजन ३०० किलोने वाढायला हवे असते. यासाठी चाऱ्यातले प्रथिनांचे प्रमाण वाढायला हवे.

Thursday, October 27, 2016 AT 07:00 AM (IST)

शेतीची उत्पादकता घटत असताना शेतकऱ्यांचे उत्पादन आणि उत्पन्न वाढविण्यावर भर द्यावा लागेल. याकरिता जुन्या योजनांची प्रभावी अंमलबजावणी, तर नव्या योजनांची आखणी करून त्यांची तत्काळ अंमलबजावणी सुरू करावी लागेल. महाराष्ट्रातील कृषी विभागाचे काम गेल्या काही वर्षांपासून ठप्प असून, हे खाते बदनामही झाले असल्याची कबुली कृषिमंत्री पांडुरंग फुंडकर देतात.

Thursday, October 27, 2016 AT 06:30 AM (IST)

गेल्या ५-६ वर्षांपासून ऑस्ट्रेलियात सुबाभळीच्या तरंबा जातीची कुरणात लागवड करण्याची पद्धत जोरात अमलात येत आहे. यामध्ये ५ ते ६ मीटर अंतर ठेवून तरंब्याच्या ओळी लावतात आणि झाडांच्या मधल्या भागात अंजन किंवा इतर गवत लावतात.  - बॉन निंबकर    कुबाभूळ (Leucaena leucocephala) ही वनस्पती मूळची मेक्सिको देशातली. विसाव्या शतकाच्या सुरवातीस इंग्रज आणि पोर्तुगीज लोकांनी ती भारतात आणली व कोकणात तिची लागवड केली.

Wednesday, October 26, 2016 AT 06:45 AM (IST)

 
 
About Us | Contact Us | Advertise With Us | RSS
© Copyrights Agrowon.com - All rights reserved.
of
Powered By: