Last Update:
 
संपादकीय
शहर आणि खेडे यामधील आर्थिक विसंगती, गरीब आणि श्रीमंत यामधील आर्थिक दुरी, रोजगारी व बेरोजगारी यामधील विषमता याबाबतचे उत्तर शोधण्याचा प्रयत्न केला असता शहराकडे असलेले सत्तेचे केंद्रीकरण हे एक महत्त्वाचे कारण असल्याचे दिसून येते. प्रकाश मारोतराव पद्मावार माझ्या मित्राचा मुलगा ‘प्रसन्न’ दिसायला सुंदर, विनोदी स्वभावाचा, एम.एस्सी. झालेला, स्वतःचे टुमदार घर असणारा परंतु, तरीही गत तीन वर्षांपासून लग्नाच्या बाजारामध्ये जोडीदार शोधतोय.

Thursday, August 21, 2014 AT 05:45 AM (IST)

संघटित होऊन नवीन पिकांचे उत्पादन, त्यावर प्रक्रिया आणि विक्रीचे हे दिवस आहेत. काळाबरोबर चालण्याकरिता बदलाचा ध्यास हवाच. नाहीतर आपण आणि आपली शेतीही मागे पडू शकते, हे जाणावे. हवामानबदलामुळे शेतकऱ्यांना प्रामुख्याने पारंपरिक पिके घेण्यास अनंत अडचणी येत आहेत. या वर्षी लांबलेल्या पावसामुळे विदर्भ, मराठवाड्याच्या जिरायती पट्ट्यात मूग, उडीद, सोयाबीन, खरीप ज्वारी, कापूस ही पिके अनेक शेतकरी घेऊ शकले नाहीत.

Thursday, August 21, 2014 AT 05:30 AM (IST)

देशी गोवंशाच्या उत्पादनांची आणि आर्थिक फायद्याची स्पष्ट संकल्पना समजावून घेतलेल्या ग्रामीण भागातील पशुपालकांना ‘गोकूळ ग्राम’ योजनेचे फायदे १२ व्या पंचवार्षिक योजनेत अंतर्भूत करून देशी गोवंश जतन आणि विकास केला जाणार आहे. प्रा. डॉ. नितीन मार्कंडेय देशात पशुधन विकासाची मागणी सातत्याने केली जात असताना, विश्वशांती गोग्राम यात्रा, देशी गोवंश विकास परिषद, गो-विज्ञान चळवळ आणि गोशाळा उभारणीद्वारा देशी गाईंच्या समर्थनार्थ अनेक उपक्रम राबविण्यात आले.

Wednesday, August 20, 2014 AT 05:30 AM (IST)

दुष्काळ, अतिवृष्टी अशा नैसर्गिक आपत्तीत शेतकऱ्यांचे नुकसान वाढत असताना, नवीन निकषांद्वारा एकाही शेतकऱ्यावर अन्याय होता कामा नये, असे निकष ठरवायला हवेत. त्याचबरोबर अशा संकटकाळात शेतकऱ्यांना झालेल्या नुकसानाच्या प्रमाणात भरपाईही तत्काळ मिळायला हवी. भारतात जिरायती शेती क्षेत्र ६० टक्क्यांच्या वर आहे. जिरायती शेतीचे भवितव्य पूर्णपणे पावसाच्या पाण्यावर (मॉन्सून) अवलंबून असते. महाराष्ट्रात जिरायती शेती क्षेत्र ८२ टक्क्यांच्या आसपास आहे.

Wednesday, August 20, 2014 AT 05:30 AM (IST)

देशी गाय दुधासाठी आणि गोउत्पादनांसाठी आर्थिक आधार ठरून पशुपैदासकारांना उपयुक्त ठरावी, यासाठी राजदूताचा वरदहस्त आणि परिसस्पर्श प्रेरणादायक ठरू शकेल. प्रत्येक गोपालकास यथार्थ अभिमानाने आपल्या श्रमाची प्रतिष्ठा जपता येईल. - प्रा. डॉ. नितीन मार्कंडेय देशी गाय दुधासाठी सांभाळायची नाही, असा पक्का विचार असणारी अनेक पशुपालक मंडळी राज्यात आहेत. गाय आणि दूध एवढेच समीकरण न मांडता, गायीचे इतर फायदेच अधिक उपयुक्त असल्याची धारणा गौपैदासकारांची असते.

Tuesday, August 19, 2014 AT 05:45 AM (IST)

राज्यात आधी बांधण्यात आलेल्या सिमेंट साखळी बंधाऱ्यात अनेक गैरप्रकार घडलेत. पुन्हा याकरिता राज्य शासनाने निधी उपलब्ध केला आहे. मागील चुका दुरुस्त करीत आतातरी राज्य शासनाने पुढे जायला हवे अन्यथा पालथ्या घड्यावर पाणी घालण्यासारखे होईल. 1972 चा दुष्काळ शासनासह सर्वांचेच डोळे उघडणारा होता. तेव्हाच दुष्काळावर कायमची मात करण्यासाठी कृती आराखडा तयार करून त्याची अंमलबजावणी केली असती, तर त्यानंतरचे दुष्काळ राज्याच्या वाट्याला आले नसते.

Tuesday, August 19, 2014 AT 05:45 AM (IST)

१९४७ मध्ये ४० कोटींपैकी ८० टक्के म्हणजेच ३२ कोटी लोक ग्रामीण भारतात होते. आज हा आकडा ७५ कोटींवर गेला असूनही शेतीत काम करणारी श्रमशक्ती नाही. याचे कारण हेच आहे, की तरुणपिढी शेतीत काम करायला तयार नाही. शेतीत उत्पन्न वाढत नाही म्हणून शेती व्यवसायाला प्रतिष्ठाही नाही. - विजय जावंधिया आपण १५ ऑगस्ट १९४७ मध्ये इंग्रजांच्या गुलामीतून मुक्त झालो. स्वतंत्र भारताचे वय ६७ वर्षांचे झाले आहे.

Friday, August 15, 2014 AT 05:30 AM (IST)

ज्या देशात पोटाची भूक भागत नाही, त्या देशात असंतोष, अराजकता माजते. शेती विकासातूनच देशाला भूकमुक्ती लाभते. त्यामुळे शेतकऱ्याला तांत्रिक, सामाजिकदृष्ट्या सक्षम करावेच लागेल. मनुष्यप्राण्यास भूक लागते. ती भूक भागवून जिवंत राहण्यासाठी त्याला अन्न खावेच लागते. पोटात अन्न नसलेला, अर्थात उपाशी मनुष्य कोणतेही काम करण्यास लायक नसतो.

Friday, August 15, 2014 AT 05:15 AM (IST)

ज्या ज्या आदिवासी भागात एखादी व्यक्ती, संस्था पुढे आली, परिस्थितीचा अभ्यास करून उपाययोजना केल्या गेल्या, त्या त्या आदिवासी गाव-पाड्यांचे चित्र बदलले आहे. मात्र हाताच्या बोटावर मोजण्याइतकीच ही गावे का? हा विकास राज्यात सर्वदूप पोचायला हवा. महाराष्ट्र राज्याच्या प्रत्येक विभागात, दुर्गम डोंगराळ भागात गाव-वाड्या-वस्त्या-पाड्यात आदिवासी बांधव राहतात. परिसरातील नैसर्गिक संसाधने, वनोपजांवर पर्यावरणाचे संवर्धन करीत ते आपली उपजीविका भागवितात.

Thursday, August 14, 2014 AT 05:30 AM (IST)

बहुतेक ग्रामीण व शहरी भागांतही स्वच्छ दूधनिर्मिती व दुधाची प्रत टिकविण्याबाबत दक्षता घेतली जात नाही. परिणामी दूध नासण्याची शक्यता वाढते, त्यामुळे याबाबतची दक्षता सुरक्षिततेच्या दृष्टिकोनातून घेतली जाणे महत्त्वाचे ठरते. सुधीर फडके आपण दुग्ध उत्पादनामध्ये सरासरीने आघाडी घेतलेली असली तरी प्रति जनावर गाय किंवा म्हैस यांचे दुग्धउत्पादन इतर देशांच्या मानाने कमीच आहे.

Thursday, August 14, 2014 AT 05:15 AM (IST)

पीक संरक्षणाचा थेट संबंध उत्पादनखर्चाशी आहे. योग्य वेळी योग्य उपाय केले, तरच कीड-रोग आटोक्यात येते अन्यथा केलेला खर्च वाया जातो आणि पिकांचे नुकसान व्हायचे ते होतेच. प्रभावी कीड-रोग नियंत्रणाकरिता शेतकऱ्यांमध्ये व्यापक प्रबोधन व्हायला हवे. आपल्या राज्यात जिरायती शेती क्षेत्र सुमारे ८२ टक्के आहे. जिरायती शेतीमध्ये खरीप हंगामावरच शेतकऱ्यांची सारी दारोमदार असते.

Wednesday, August 13, 2014 AT 05:45 AM (IST)

पूर्वी प्रत्येक गाव पर्यावरण संतुलित होते. गावातील सर्वांची राहणी साधी होती. श्रमाला प्रतिष्ठा होती. निसर्गाला अनुकूल जीवननिष्ठा होती. बारा महिने उद्योग होता. सर्वांच्या हाताला काम मिळत होते. - विद्याधर गव्हाणे फार जास्त काळ नाही, फक्त चाळीस वर्षांपूर्वी या महाराष्ट्रातील प्रत्येक गाव हा पर्यावरण संतुलित होता. रोहिणी किंवा मृग नक्षत्रात (7 जूनपर्यंत) पावसाला सुरवात होत होती. गावागावांतील ओढे, नाले, नद्या वाहत होत्या.

Wednesday, August 13, 2014 AT 05:15 AM (IST)

भविष्यातील वाढती लोकसंख्या आणि हवामान बदल यावर निर्णायक तोडगा काढावाच लागेल. सुमारे १४० कोटी लोकसंख्या आणि ३०० द.ल.टन अन्नधान्य उद्दिष्ट ठेवूनच नियोजन करावे लागेल. याचा पाया वार्षिक अंदाजपत्रकामधील कृषी आणि संलग्न व्यवसायातील मूलभूत सुविधांसाठी केंद्राच्या निधीवर अवलंबून असतो. - डॉ. शंकरराव मगर अन्नधान्याच्या विक्रमी २६३ द.ल. टन उत्पादनाने देशाला स्वयंपूर्णतेबरोबर विशेषतः तांदूळ, गहू आणि मत्स्य निर्यातीद्वारा अब्जावधी डॉलर्स मिळवून दिले.

Tuesday, August 12, 2014 AT 05:45 AM (IST)

दुष्काळाचे चटके बसत असताना सर्वेक्षणाच्या फेऱ्यात प्रकल्प अडकून ठेवणे, योग्य नाही. पर्यावरणपूरक, पुनर्वसनाची गरज नसलेला आणि अनेक अंगांनी फायदेशीर अशा महाकाय पुनर्भरण प्रकल्पाचे काम तत्काळ सुरू व्हायला हवे. महाराष्ट्र आणि मध्य प्रदेश या दोन्ही राज्यांना मागील काही वर्षांपासून दुष्काळाचे चटके बसत आहेत. कमी आणि अनियमित पावसामुळे भूगर्भातील पाणीपातळी चिंताजनक खालावत आहे.

Tuesday, August 12, 2014 AT 05:00 AM (IST)

महाराष्ट्राचे मुख्यमंत्री पृथ्वीराज चव्हाण यांनी १ ऑगस्ट २०१४ रोजी नवीन पालघर जिल्ह्याचे उद्‍घाटन केले. या जिल्ह्याचे मुख्यालय पालघर येथे राहणार असून, त्यात आठ तालुके समाविष्ट केले आहेत. या जिल्ह्यातील शेतीत फळे, फुले, भात आणि भाजीपाला अशा वैविध्यपूर्ण पिके शेतकरी घेतात. डॉ. जयंतराव पाटील पालघरच्या पश्चिमेस अरबी समुद्र व पूर्वेस सह्याद्री पर्वताच्या रांगा व मधली उंचसखल जमीन अशी येथील भौगोलिक रचना आहे.

Monday, August 11, 2014 AT 05:45 AM (IST)

सहकारी संस्थेतील गैरव्यवस्थापनामुळे राज्यात सहकाराला उतरती कळा आली आहे. राज्यात सहकाराला बळकट करण्याकरिता स्वाभिमानी शेतकरी संघटनेने ‘सहकार बचाव परिषदे’च्या माध्यमातून पुढाकार घेतला, ते बरेच झाले. महाराष्ट्राच्या मातीत सहकाराची बीजे सुमारे १०० वर्षांपूर्वी रोवली गेली. ‘एकमेकांच्या सहकार्यातून सर्वांचाच विकास’ या संकल्पनेवर राज्यात सहकार रुजला.

Monday, August 11, 2014 AT 05:30 AM (IST)

नद्यांनी त्यांच्या पात्रातील वाळूच्या मदतीने पूर्वीसारखे पाणी साठवून जमिनीचे पोट भरले पाहिजे. नद्यांनी पुन्हा गावातील गुराढोरांना पिण्यासाठी पाणी दिले पाहिजे. नदी पुन्हा गावाची जीवनदायिनी झाली पाहिजे. - लहू कानडे नदी हा ग्रामसंस्कृतीचा आत्मा होता. भटकणाऱ्या माणसांनी, त्यांच्या टोळ्यांनी आपल्या वस्तीसाठी नदीकाठाचीच निवड केली आहे. आजही प्रत्येक गावाला त्यांची म्हणून एक नदी आहेच. फार मोठी नसेल परंतु त्या छोट्या नदीचाही त्यांना अभिमान आहे.

Saturday, August 09, 2014 AT 05:45 AM (IST)

वरवरच्या लिपापोतीतून शेतकरी आत्महत्या ही समस्या दूर होणार नाही, हे या अगोदरच्या अनेक प्रयत्नांतून सिद्ध झाले आहे. त्यामुळे केंद्र सरकारला या समस्येच्या मुळाशी जाऊन उपाय करावे लागतील. महाराष्ट्रात शेतकऱ्यांच्या आत्महत्यांचा प्रश्न मागील दीड-दोन वर्षांपासून गाजतोय. शेतकरी आत्महत्यांचे प्रमाण विदर्भ मराठवाड्यात अधिक असले तरी ही कीड देशभर पसरली आहे. शेतकऱ्यांच्या आत्महत्येचा अभ्यास करण्याकरिता अनेक समित्या नेमल्या गेल्यात.

Saturday, August 09, 2014 AT 05:45 AM (IST)

कृतीची उत्तम जोड मिळाल्यासच ‘कामधेनू दत्तक ग्राम योजना’ ग्रामसमृद्धी आणण्यास पूरक ठरेल. या योजनेच्या अंमलबजावणीनंतर नुसते दूधप्रमाण वाढणे अपेक्षित नाही तर पशुपालक स्वयंपूर्ण झालेला दिसून येणे अपेक्षित आहे. प्रा. डॉ. नितीन मार्कंडेय दूध व्यवसायात आलेली शिथिलता पुन्हा झटकण्यासाठी आणि दुसऱ्या हरितक्रांतीच्या अगोदर धवलक्रांती घडविण्यासाठी राज्य शासनाकडून कामधेनू दत्तक ग्राम योजना राज्याच्या प्रत्येक जिल्ह्यात २०१०-११ पासून सुरू आहे.

Friday, August 08, 2014 AT 05:00 AM (IST)

आपल्या राज्यातही दुधाचा एकच ब्रॅंड हवा, असे मागील काही दिवसांपासून आपण बोलतो. प्रत्यक्षात ही संकल्पना साकारताना दिसत नाही. राज्य सरकारने सहकार क्षेत्राचा विस्तार, बळकटीकरणाबरोबर दुधाच्या एकाच ब्रॅंडकरिताही प्रयत्न करावेत. जागतिकीकरणाच्या खुल्या स्पर्धेत मागील काही वर्षांपासून सहकारी दूध संघ मागे पडताना दिसत आहे. काळानुरूप व्यावसायिक निर्णय घेणे, त्याची तत्काळ अंमलबजावणी करणे यात राज्यातील खासगी दूध संघ पुढे निघून गेले आहेत.

Friday, August 08, 2014 AT 05:00 AM (IST)

मूळ धड्यावर व्यवस्थित अभ्यास करून मग गाईडचा वापर केला तर निश्चित प्रगती होते. मूळ धडा म्हणजे मूलभूत विज्ञान आणि गाईड म्हणजे त्यावर आधारित आधुनिक तंत्रज्ञान. या दोन्हीमधला फरक प्रो. राव यांनी विद्यार्थ्यांना समजावून सांगितला. डॉ. नागेश टेकाळे २१ जुलै २०१४ रोजी मुंबईमध्ये भारतरत्न प्रो. सी. एन. आर. राव यांचा भव्य नागरी सत्कार राज्यपालांच्या हस्ते झाला. या कार्यक्रमास एक आमंत्रित म्हणून मी उपस्थित होतो. प्रो.

Thursday, August 07, 2014 AT 06:00 AM (IST)

शेतकऱ्यांनी हंगाम गेला म्हणून बसण्यापेक्षा नापेर क्षेत्रावर तत्काळ पेरणी करावी. चालू वर्षाचे सरासरी उत्पन्न उंबरठा उत्पन्नापेक्षा कमी नोंदले गेल्यास पीक विम्याद्वारा नुकसानभरपाई तरी पदरात पाडून घ्यावी. या वर्षी महाराष्ट्रात जून, जुलै महिन्यांत पावसाने ओढ दिली. जुलैशेवटी, तसेच आता ऑगस्टमध्ये राज्यातील बहुतांश भागांत पावसाचा जोर वाढला आहे. काही भागांत अजूनही पेरणीयोग्य पाऊस नाही.

Thursday, August 07, 2014 AT 05:30 AM (IST)

विनोबा भावे यांनी देशांतील हजारो शेतकऱ्यांचा अभ्यास केल्यानंतर त्यांना असे दिसून आले, की जिरायती जमिनीत ज्या शेतकऱ्यांनी विहिरी केल्या आहेत, त्यांचीच शेती शाश्वत झाली आहे. म्हणून ते या निष्कर्षावर पोचले, की ‘विहिरीशिवायची शेती म्हणजे लंगड्या माणसास चालावयास सांगणे होय.’ डॉ. जयंतराव पाटील बदलत्या हवामामुळे महाराष्ट्रातील शेतकरी गेली तीन वर्षे सतत संकटात सापडले आहेत. २०१२ च्या खरीप हंगामात पाऊस पडला नाही, त्यामुळे पिके वाळून गेली.

Wednesday, August 06, 2014 AT 05:45 AM (IST)

केंद्र-राज्य सरकारसह रिझर्व्ह बॅंकेने आपले धोरणात्मक निर्णय बॅंकांमार्फत नीट राबविले जातात की नाही, याकरिता जिल्हानिहाय समित्या नेमण्याची वेळ आली आहे. अशा समित्यांद्वारा जिल्हा सहकारी बॅंका, तसेच राष्ट्रीयकृत बॅंकांवर नियंत्रण ठेवले जाऊ शकते. राज्यात ८२ टक्के शेती क्षेत्र जिरायती आहे. ही शेती कसणारा ८५ टक्के शेतकरी अल्प-अत्यल्प भूधारक आहे. जिरायती शेतीचे सर्व भवितव्य पावसाच्या पाण्यावर अवलंबून असते.

Wednesday, August 06, 2014 AT 05:30 AM (IST)

राज्य शासनाचा कृषी विभाग आणि कृषी विद्यापीठे यांच्या संकेतस्थळांनाच ग्रहण लागले आहे. या संकेतस्थळावरील माहिती दोन वर्षांपासून अद्ययावत नाही. कालबाह्य माहिती शेतकऱ्यांसाठी निरुपयोगी ठरत आहे. आपण माहिती तंत्रज्ञानाच्या युगात वावरत आहोत. संगणकीय प्रणाली आणि त्यास इंटरनेट सुविधा याच्या माध्यमातून जग जवळ आले आहे. इंटरनेटवर पाहिजे ती माहिती एका क्लिकवर मिळते.

Tuesday, August 05, 2014 AT 06:00 AM (IST)

पाणी अडविणे या गोष्टीला मर्यादा आहेत पण पाणी जिरविणे या गोष्टीला मर्यादा नाहीत. ती लोकांची चळवळ बनू शकते. याकरिता मॉन्सूनच्या पावसाचे पाणी निसर्गतःच जिरविण्याच्या जास्तीत जास्त यंत्रणा आखून लोकांच्या प्रबोधनातून ही चळवळ राबविली पाहिजे. नारायण देशपांडे समृद्ध चराऊ कुरणाच्या व घनदाट सुरक्षित जंगलाच्या विस्तीर्ण क्षेत्रावर पडणाऱ्या पावसाचे पाणी जमिनीत जिरणे व भूगर्भात पाण्याचे साठे तयार होणे, ही व्यवस्था निसर्गानेच करून ठेवली आहे.

Tuesday, August 05, 2014 AT 05:45 AM (IST)

सह्याद्रीच्या कुशीतील माळीण गाव डोंगर कोसळून गडप झालं. माळीणचं संकट जितकं निसर्गनिर्मित, तितकंच मानवनिर्मितही आहे. डोंगरावरील जंगल तोडून जमिनीच्या सपाटीकरणाने माळीण गावच सपाट केले. माळीणची घटना ही निसर्गाला छेडणाऱ्या मानवासाठी विनाशाची मृत्युघंटा आहे. - भास्कर खंडागळे माळीण गावावर डोंगरकडा कोसळला. अख्खं गाव ढिगाऱ्याखाली गडप झालं. घरांसह घरातील माणसं ढिगाऱ्याखाली दबली.

Monday, August 04, 2014 AT 05:45 AM (IST)

वनशेतीत आता थोडीफार गुंतवणूक केली, तर भविष्यात ती शेतकऱ्यासांठी पेन्शनचे काम करू शकते. दिवसेंदिवस अशाश्वत होत असलेल्या शेतीतून शाश्वत मिळकतीकरिता वनशेतीचा आधार घ्यायलाच हवा. देशाची लोकसंख्या झपाट्याने वाढत आहे. वाढते औद्योगीकरण, वाढते नागरीकरण यामुळे जंगले आणि जमिनीचा ऱ्हास होत आहे. वाढत्या लोकसंख्येचा भार मात्र मर्यादित शेती क्षेत्रावरच पडत आहे.

Monday, August 04, 2014 AT 05:30 AM (IST)

‘कुटुंबशेती’ची कल्पना संत सावता माळी यांनी प्रथम रुजवली. कुटुंबास जे लागेल ते सर्व त्याच्या मळ्यात असे. हीच भूमिका घेऊन प्रत्येक शेतकरी कुटुंबाने शेती केली, ‘विठ्ठल माझा मळा, विठ्ठल माझा गळा’ म्हटले तर कुटुंबशेतीचे सूवर्णयुग फार दूर असू नये. डॉ. नागेश टेकाळे आषाढ संपला. श्रावण सुरू झाला. मृग कोरडा गेला. अर्धा आषाढ सरीविना गेला. आषाढाचा उत्तरार्ध मला नेहमीच अस्वस्थ करतो. आषाढ कृ. १४ (२५ जुलै) संत सावता माळी यांची पुण्यतिथी.

Saturday, August 02, 2014 AT 05:45 AM (IST)

खाद्य पिकांत जीएम तंत्रज्ञान स्वीकारायचे की नाही, याबाबतची निर्णयक्षमता चाचण्यांमधून लाभणार आहे. अशा चाचण्यांना सरकारकडून खीळ बसणे योग्य नाही. भारतात जीएम तंत्रज्ञानाचा वाद १९९६ पासून चालू आहे. चार-पाच वर्षे हा विषय ढवळून काढल्यानंतर २००२ मध्ये हे तंत्रज्ञान कापूस पिकात आपण स्वीकारले. आज सुमारे ९५ टक्के कापसाचे क्षेत्र जीएम तंत्रज्ञानाधारित बीटी वाणांनी व्यापलेले आहे. यामुळे कापसाची उत्पादकता वाढली.

Saturday, August 02, 2014 AT 05:45 AM (IST)

उत्पन्न न वाढता झालेली हरित क्रांती बहुतांश शेतकऱ्यांना मारक ठरत आहे. त्यामुळे उत्पन्नवाढीचा आराखडा व पॅकेज निश्चित करण्याकरिता ‘शेतकरी उत्पन्न आयोग’ तातडीने स्थापन केला पाहिजे. संसदेत हा मुद्दा उपस्थित करून लोकप्रतिनिधी आयोग स्थापन करून घेऊ शकतात. डॉ. रमाकांत पितळे कृषिशास्त्रज्ञ म्हणतात, देशात दुसरी सदाबहार हरित क्रांतीच येत आहे. या शब्दाचे अर्थ फारसे स्पष्ट नाहीत. अशा प्रकारच्या क्रांतीमुळे शेतकऱ्यांच्या उत्पन्नवाढीचा प्रश्न सुटणार नाही.

Friday, August 01, 2014 AT 06:00 AM (IST)

 
 
About Us | Contact Us | Ad Rate Card | RSS
© Copyrights 2014 Agrowon.com - All rights reserved.
of
Powered By: